dongcong.net
 
 


Năm thánh 2010 Việt nam, Kỷ niệm 350 năm

NHÂN MÙA VỌNG MỞ ĐẦU NĂM THÁNH: THỬ TÌM HIỂU VỀ THẦN HỌC ĐỨC MẾN
VietCatholic News (08 Dec 2009 08:52)

Trong sứ điệp mở đầu nghi thức khai mạc Năm thánh tại Sở Kiện (24-11-2009), Đức Thánh Cha Bênêdictô XVI tán dương ba nhân đức đối thần xuyên suốt lịch sử đạo công giáo ở Việt Nam, từ đời vua Lê Trang Tông tới nay gần 480 năm, được ghi dấu bằng 50 năm thiết lập hàng giáo phẩm Việt Nam và 350 năm thiết lập hai Đại diện Tông Tòa Đàng trong và Đàng ngoài: ‘‘Lễ khai mạc Năm Thánh nhằm ngày lễ kính 117 vị thánh Tử đạo hiển vinh của đất nước. Việc nhớ lại chứng từ cao quý của các ngài sẽ giúp toàn thể dân Chúa tại Viêt Nam thúc đẩy đức mến, gia tăng đức cậy và củng cố đức tin mà đôi lúc bị thử thách bởi đời sống thường ngày.’’ Nhận định này lại càng có ý nghĩa vì mùa vọng của niên lịch phụng vụ nhằm mùa đông giá lạnh của hai miền Bắc - Trung:

Thấy ai đói rách thì thương,
Rách thường cho mặc, đói thường cho ăn.
Thương người như thể thương thân,
Người ta phải bước khó khăn đến nhà.
Đồng tiền bát gạo mang ra,
Rằng đây "cần kiệm" gọi là làm duyên.


Sứ điệp của Đức Bênêdictô XVI về ba nhân đức đối thần, nhất là đức mến trong sinh hoạt mục vụ của Giáo hội Việt Nam từ khởi nguyên đến nay là thời điểm thích hợp để tìm hiểu về thần học đức mến.

1) Vấn đề từ ngữ:

Cổ ngữ Hy lạp có 4 từ ngữ nói về tình yêu: philein, stergein, eran, agapan. Cổ ngữ Do Thái có động từ aheb và danh từ ahabab để chỉ tình yêu.

Stergein nói về tình cha mẹ đối với con cái. Kinh thánh không sử dụng thuật ngữ này.

Eran nói về tình yêu nam nữ. Platon sử dụng từ ngữ này với ý nghĩa trong sáng trong biện chứng tình yêu. Trong Cựu ước, sách Châm ngôn dùng từ Eran:

Hãy yêu mến khôn ngoan,
Khôn ngoan sẽ chở che bảo vệ.
(Cn 4,6)

Trong tiếng latinh, caritas mang ý nghĩa cao quý hơn là amor. Theo Cicéron: ‘‘Khi nói về thần linh, cha mẹ, tổ quốc, những nhân vật lỗi lạc, ta nên dùng caritas. nếu là vợ chồng, con cái, anh chị em, từ ngữ amor thích hợp hơn’’ (Partitiones ora., 88).

Theo linh mục Reniero Cantalamessa (dòng Phanxicô), ‘‘Bài ca đức mến (hymne à la charité) của thánh Phaolô là thuật từ tôn giáo có nghĩa là ‘‘tình yêu’’ (amour). Đây chính là bài ngợi ca tình yêu (hymne à l’amour) nổi tiếng nhất và cao quý độc nhất vô nhị. Tên chung của tình yêu là eros, Τừ ngữ này chưa đủ để diễn đạt ý niệm Kinh thánh nên được thay bằng agapè nhằm diễn tả tình yêu thiêng liêng, hoặc đức mến (charité). Sự khác biệt chính yếu giữa hai tình yêu như sau: tình yêu theo nghĩa hẹp là tình yêu lứa đôi. Tình yêu thiêng liêng liên hệ đến mọi người. Tình yêu lứa đôi được diễn tả qua câu nói của Violetta trong nhạc kịch Traviata của Verdi: ‘‘Alfred, yêu em đi như tình yêu của em dành cho anh’’. Đức mến được thể hiện qua Tin mừng theo Thánh Gioan: ‘‘Thầy ban một điều răn mới là anh em hãy yêu thương nhau như Thầy đã thương yêu anh em. Mọi người sẽ nhận biết anh em là môn đệ của Thầy, là anh em có lòng yêu thương nhau’’ (Ga 13,34-35).

Hai tình yêu này không đối ngược nhau, ngược lại cả hai cùng triển nở: Tình yêu eros là khởi điểm; Tình yêu agapè là đích điểm. Trong Tân ước, từ ngữ agapè mang ý nghĩa tôn giáo, với 117 lần sử dụng, trong số thánh Phaolô sử dụng 75 lần, thánh Gioan: 25 lần (chỉ riêng Thư 1 của thánh Gioan: 18 lần).

Trong tiếng Việt, ‘‘tình yêu‘’ là ngôn ngữ dân gian, trong khi ‘‘đức mến’’ phối hợp Hán (đức) - Việt (mến) nhằm nói rằng yêu thương là nhân đức đối thần (vertu théologale). Thần học tín lý nói đến các nhân đức đối thần chủ yếu liên hệ đến Thiên Chúa (des vertus qui ont principalement Dieu pour objet).

Theo Huỳnh Tịnh Của,

Tình là lòng, tình ý; Yêu là mến thương.
Mến: thương, yêu.

Vì ngôn ngữ tình yêu dịu ngọt bao giờ cũng được diễn tả bằng tiếng mẹ đẻ. Đức mến thay vì đức ái nhằm thể hiện ý nghĩa này.

Trong ngôn ngữ nước ta, ‘‘Yêu’’ là động từ, ‘Tình yêu‘’ là danh từ.

2) Đức mến trong Cựu ước:

Cựu ước mời gọi các tín hữu yêu mến Thiên Chúa. Cả sách Xuất hành lẫn sách Giêrêmia đều dùng hình ảnh người chồng hoặc người cha để diễn tả tình yêu của Thiên Chúa đối với dân Người. Thánh vịnh là bản tình ca ngợi khen Thiên Chúa trác tuyệt:

‘‘Con yêu mến Ngài, lạy Chúa là sức mạnh của con.’’ (Tv 18,2)
‘‘Hết mọi người hiếu trung với Chúa, hãy yêu mến Chúa đi '’ (Tv 31,24)
‘’Lòng tôi yêu mến Thiên Chúa, vì Chúa đã nghe tiếng tôi khẩn nài.’’ (Tv 116,1)


Danh hiệu Yahvé (Giavê): những ai yêu mến Thiên Chúa trong Thánh kinh là cổ văn Do thái (Tanakh) thuật lại Môsê nghe được từ ngữ này trên núi Horeb, trong sa mạc Sinai. Năm 2008, Giáo hội quyết định dùng danh hiệu ‘‘Thiên Chúa ‘’ thay vì ‘‘Yahvé’’.

Sách Đệ nhị luật quy định giới răn yêu Chúa. Sách được gọi là Đệ nhị luật (Deutéronome) vì theo tiếng Hy lạp, deuteronomos có nghĩa là bộ luật thứ hai. Sách chép lại những lời của Môsê phán cùng dân Do thái.

Sách Đệ nhị luật có đoạn viết về ‘‘Shema’’, có nghĩa là lắng nghe, như sau:

‘‘Nghe đây, hỡi Israël, Đức Chúa, Thiên Chúa chúng ta, là Đức Chúa duy nhất. Hãy yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa của anh em, hết lòng dạ, hết sức anh em. Những lời tôi truyền cho anh em hôm nay, anh em phải ghi tạc vào lòng. Anh em phải lặp lại những lời này cho con cái, phải nói lại cho chúng, lúc ngồi trong nhà cũng như lúc đi đường, khi ngủ cũng như khi thức dậy, phải buộc những lời ấy vào tay làm dấu, mang trên trán làm phù hiệu, phải viết lên khung cửa nhà anh em, và lên cửa thành của anh em.’’ (Đnl 6.15)

Ngoài ý nghĩa giới răn, đức mến là ân sủng Thiên Chúa ban cho dân Người:

‘‘Đức Chúa, Thiên Chúa của anh em, sẽ cắt bì tâm hồn anh em và tâm hồn dòng dõi anh em, để anh em yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa của anh em, hết lòng dạ, ngõ hầu anh em được sống.’’ (Đnl 30,6)

Trong Cựu ước, tình yêu tha nhân, ‘‘thương người như thể thương thân’’ được nói trong sách Sáng thế dưới chủ đề huynh đệ. Trong câu chuyện giữa Caïn và Abel, từ ngữ ‘‘anh em’’ được dùng 7 lần (St 4,1-12). Sách Lêvi gồm 7 chương quy định những lề luât do Môsê đưa ra. Từ chương 17 đến 26 là các quy luật tôn giáo và xã hội, trong đó có câu: ‘‘Ngươi không được trả thù, không được oán hận những người thuộc về dân ngươi. Ngươi phải yêu đồng loại như chính mình. Ta là Đức Chúa’’ (Lv 19,18).

Giới răn này được áp dụng cả cho những di dân: ‘‘Khi có ngoại kiều cư ngụ trong xứ các ngươi, các ngươi đừng bức hiếp họ. Các ngươi phải cư xử với họ như người bản xứ, như một người trong các ngươi; các ngươi phải yêu họ như chính mình, vì các ngươi đã từng là ngoại kiều trên đất Ai cập. Ta là Đức Chúa, Thiên Chúa của các ngươi.’’ (Lv 20,33-34)

Giới răn yêu thương còn bao gồm cả kẻ thù:

‘‘Kẻ thù con có đói, hãy cho nó bánh ăn,
Nó có khát, hãy cho nước uống’’ (Cn 25,21).


Trong sách Hôsê, Chúa phán: ‘‘Vì Ta muốn tình yêu chứ không cần hy lễ, thích được các người nhận biết hơn là được của lễ toàn thiêu’’ (Hs 6,6).

Giới răn yêu Chúa và yêu tha nhân bàng bạc trong Cựu ước là tiền đề của đức mến trong Tân ước. Tài liệu về tương quan giữa Tân ước và Cựu ước do Ủy ban Giáo hoàng về Thánh kinh công bố năm 2001 quy định: ‘‘Việc lấy Tân ước để giải thích Kinh thánh Do Thái khởi đi từ tiền đề thần học theo đó Kinh thánh Do Thái cóuy lực là nhờ được linh ứng từ trời. Tiền đề này thiết yếu đi đến hệ luận là những điều được viết ra trong Cựu ước phải được hoàn thành trong Tân ước. Theo hệ luận này, việc Đức Kitô giáng sinh, tử nạn và phục sinh hoàn toàn có liên hệ đến những điều đã nói trong Cựu ước’’(điều 6).

Tổng mục Giáo lý của Hội thánh Công giáo (Compendium du Catéchisme de l’Église catholique) công bố theo Tự sắc (Motu Proprio) ngày 20-5-2005 qui định ‘‘Các tín hữu tôn kính Cựu ước như Lời Chúa đích thực. Các ghi chép làm chứng cho tình yêu cứu độ của Thiên Chúa, chuẩn bị cho sự giáng lâm của Chúa Kitô.’’ Trong Tân ước, bốn Phúc âm là lời chứng về cuộc đời và giáo huấn của Chúa Giêsu có vị trí vô song trong Giáo hội.’’ ‘‘Cựu ước chuẩn bị cho Tân ước và Tân ước hoàn tất Cựu ước. Cả hai soi sáng lẫn cho nhau (l’Ancien Testament prépare le Nouveau et le Nouveau accomplit l’Ancien. Les deux s’éclairent mutuellement).

Sau đây, ta tìm hiểu Tân ước đã soi sáng những giáo huấn của Cựu ước về đức mến như thế nào ?

3) Đức mến trong Phúc âm nhất lãm:

Trong chương ‘‘Tám mối phúc thật’’, thánh sử Matthêu chép lại lời Chúa Giêsu như sau: ‘‘Anh em đừng tưởng Thầy đến để bãi bỏ luật Môsê hoặc lời các ngôn sứ. Thầy đến không phải để bãi bỏ, nhưng là để kiện toàn’’ (Mt 5,17). Như vậy, lời hằng sống (Parole vive) đã kiện toàn ngôn ngữ Cựu ước (langue de l’Ecriure) như được trình bầy trong phần sau đây.

Ba Phúc âm nhất lãm: Matthêu, Maccô và Luca đều trình thuật việc Chúa Giêsu rao giảng hai giới răn quan trọng nhất, là yêu Chúa và yêu người. Ta thử đối chiếu giữa ba đoạn Phúc âm nhất lãm:

- Matthêu: ‘‘Khi nghe tin Đức Giêsu đã làm cho nhóm Xađốc phải câm miệng, thì những người Pharisêu họp nhau lại. Rồi một người thông luật trong nhóm hỏi để thử Đức Giêsu rằng: ‘‘Thưa Thầy, trong sách luật Môsê, điều răn nào là điều răn quan trọng nhất ?’’ Đức Giêsu đáp: Ngươi phải yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, hết lòng, hết linh hồn và hết trí khôn ngươi. Đó là điều răn quan trọng nhất và điều răn thứ nhất. Còn điều răn thứ hai, cũng giống điều răn ấy, là ngươi phải yêu người thân cận như chính mình. Tất cả luật Môsê và các sách ngôn sứ đều tùy thuộc vào hai điều răn ấy’’ (Mat 22,34-40).

- Maccô: ‘‘Có một người trong các kinh sư đã nghe Đức Giêsu và những người thuộc nhóm Xađốc tranh luận với nhau. Thấy Đức Giêsu đối đáp hay, ông đến gần người và hỏi: ‘’Thưa Thầy, trong mọi điều răn, điều răn nào đứng đầu ?’’ Đức Giêsu trả lời: ‘‘Điều răn đứng đầu là: Nghe đây, hỡi Israen, Đức Chúa, Thiên Chúa chúng ta, là Đức Chúa duy nhất. Ngươi phải yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, hết lòng, hết linh hồn, hết trí khôn và hết sức lực ngươi. Điều răn thứ hai là: Ngươi phải yêu mến người thân cận như chính mình. Chẳng có điều răn nào khác hơn hai điều răn đó’’ (Mc, 12,28-31).

- Luca: ‘‘Và này có người thông luật kia đứng lên hỏi Đức Giêsu để thử người rằng: ‘‘Thưa Thầy, tôi phải làm gì để được sự sống đời đời làm gia nghiệp ?’’ Người đáp: ‘‘Trong luật Môsê đã viết gì ?’’ Ông ấy thưa: ‘‘Ngươi phải yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, hết lòng, hết linh hồn, hết sức lực, và hết trí khôn ngươi, và yêu mến người thân cận như chính mình. Đức Giêsu bảo ông ta: ‘‘Ông trả lời đúng lắm, Cứ làm như vậy là sẽ được sống.’’

Đạo Thiên Chúa là đạo của tình yêu. Tình yêu của Đức Kitô chính là khuôn vàng thước ngọc cho chúng ta noi theo, vì ngài luôn làm theo thánh ý Thiên Chúa, yêu loài người đến độ hy sinh mạng sống. Thánh Phêrô đã tóm tắt cuộc đời Chúa Kitô trong câu nói: ‘‘Đức Giêsu xuất thân từ Nazarét, Thiên Chúa đã dùng Thánh Thần và quyền năng mà xức dầu và tấn phong cho Người. Đi tới đâu Người thi ân giáng phúc tới đó’’ (Cv 10,37). Điều răn thứ nhất là yêu Chúa trên hết mọi sự, vì ta chỉ thờ phượng một mình Ngài mà thôi. Giới răn thú hai là yêu mến người thân. Hẳn trong chúng ta cũng người thưa với Chúa như nhà luật sĩ: ’’Lạy Chúa, ai là người thân cận của con ?’’, để được Chúa Giêsu trả lời:

‘‘Một người kia từ Giêrusalem xuống Giêrikhô, dọc đường bị rơi vào tay kẻ cướp. Chúng lột sạch người ấy, đánh nhừ tử, rồi bỏ đi, để mặc người ấy nửa sống nửa chết. Tình cờ có thầy tư tế cũng đi xuống trên con đường ấy. Trông thấy người này, ông tránh qua bên kia mà đi. Rồi cũng thế, một thấy Lêviđi tới chỗ ấy, cũng thấy, cũng tránh qua bên kia mà đi. Nhưng một người Samari kia đi đường, tới ngang chỗ người ấy, cũng thấy, và chạnh lòng thương. Ông ta lại gần, lấy dầu lấy rượu đổ lên vết thương cho người ấy và băng bó lại, rồi đặt người ấy lên lưng lừa của mình, đưa về quán trọ mà săn sóc. Hôm sau, ông lấy ra hai quan tiền, trao cho chủ quán và nói: ‘‘Nhờ bác săn sóc cho người này, có tốn kém bao nhiêu, thì khi trở về, chính tôi sẽ hoàn lại bác.’’ Vậy trong ba người đó, ai đã tỏ ra là người thân cận với người đã bị rơi vào tay kẻ cướp ?’’ (Lc 10,29-36).

Trong ‘‘tam nhân đồng hành’’, người thân là người ‘‘chạnh lòng thương‘’, đến gần săn sóc vết thương, đưa về quán trọ, đài thọ mọi chi phí giúp cho người bất hạnh sớm được bình phục. Như vậy, yêu người (nói chung) không chỉ yêu người thân cận, nhưng cũng có thể thương mến một người hoàn toàn xa lạ. Vì tình yêu chân chính không xây bờ dắp lũy, không suy hơn tính thiệt. Ta yêu người bằng con tim biết rung động, ‘‘vui với người vui, khóc với người khóc’’ (Rm 12,15), không bằng trí óc suy hơn tính thiệt. Yêu tha nhân là biến đức mến thành việc làm cụ thể, vì thương người như thể thương thân không chỉ là những ngôn từ suông.

đọc tiếp.

Lê Đình Thông

trích vietcatholicnet

 

 

 
     

Tỉnh Dòng Đồng Công Hoa Kỳ
1900 Grand Ave - Carthage, MO 64836
Phone: ( 417) 358-7787 Fax: (417) 358-9508
cmc@dongcong.net (văn phòng CD) - web@dongcong.net (webmaster)