Giáo Hội Chính Thống Hy Lạp và các nỗ lực đại kết
Một số nhận định của Đức Thượng Phụ Ieronymos, Giáo chủ Giáo Hội chính thống hy lạp về các nỗ lực đại kết
Cách đây hơn một năm ngày 8-2-2008, Thánh Công Nghị của Giáo Hội chính thống Hy Lạp đã bầu Đức Tổng Giám Mục Ieronymos làm Giáo Chủ kế vị Đức Tổng Giám Mục Chistodoulos, qua đời ngày 27-1-2008.
Đức Giáo Chủ Ieronymos năm nay 71 tuổi là vị Giáo Chủ Tổng Giám Mục thứ 20 của thủ đô Athènes và toàn Hy Lạp. Đức Tổng Giám Mục Ieronymos đã là giáo sư triết học và khảo cổ học và là tác giả của nhiều sách và các bài khảo luận trong hai lãnh vực này. Thụ phong linh muc năm 1967, năm 1981 cha Ieronymos được chỉ định làm Giám Mục Tebe và Livadia. Là người nhiệt tâm ủng hộ Đức Thượng Phụ Christodoulos trong các bước đầu của cuộc đối thoại đại kết, đạt tột đỉnh với chuyến viếng thăm Hy Lạp của Đức Gioan Phaolô II hồi năm 2001, Đức tân Giáo Chủ Giáo Hội chính thống Hy Lạp cũng có các tương quan rất thân tình với Đức Bartolomaios I Giáo Chủ chính thống Constantinopoli kiêm Giáo Chủ danh dự Chính Thống Giáo toàn thế giới.
Vừa mới lên chức Giáo Chủ vào đầu năm, thì cuối năm Đức Ieronymos đã phải đương đầu với vụ gây gương mù gương xấu liên quan tới việc buôn bán bất động sản giữa các đan sĩ của tu viện Vatopedio trên núi Athos và một vài giới chức bộ trưởng trong chính quyền của thủ tướng Kostas Karamanlis. Vụ xì căng đan nổ lớn vào mùa thu năm 2008, khiến cho chính quyền Hy Lạp bị mất 100 triệu Euros, do việc sang nhượng một thửa đất không có giá trị gì giữa linh mục trưởng Efraim, viện phụ đan viện này và vài nhân vật cấp cao của chính quyền. Nội vụ đã khiến cho hai ông Jorgos Voulgarakis, bộ trưởng thương mại hàng hải và Teodoros Roussopoulos, bộ trưởng kiêm phát ngôn viên của chính quyền Hy Lạp, phải từ chức.
Trước các lời tố cáo của đảng xã hội, chính quyền của thủ tướng Karamalis trả lời là vụ này đã bắt đầu dưới thời đảng xã hội cầm quyền. Vì Hiến Pháp Hy Lạp không cho phép Bộ tư pháp điều tra các bộ trưởng, thủ tướng Karamalis đã phải cho thành lập ủy ban quốc hội điều tra vụ này. Theo tin tức báo chí, đan viện Vatopedio là sở hữu chủ của nhiều thửa đất, khách sạn, nhà ở và cả hồ tại Hy Lạp, đảo Chypre và vùng Balcan. Hiện nay Giáo Hội Chính Thống Hy Lạp là sở hữu chủ của 432 mẫu tây rừng, vườn cây ăn trái và cánh đồng, và các giấy chứng nhận có từ thời Bisantin.
Sau đây chúng tôi xin gửi tới qúy vị và các bạn một số nhận định của Đức Thượng Phụ Ieronymos, Giáo chủ Giáo Hội chính thống hy lạp, về các nỗ lực đại kết.
Hỏi: Thưa Đức Thượng Phụ, Đức Thượng Phụ nghĩ gì về các nỗ lực tìm về hiệp nhất các tín hữu Kitô hiện nay?
Đáp: Dấn thân đại kết nhằm hiệp nhất mọi tín hữu Kitô là một lộ trình không trở lại đàng sau nữa. Cần phải tìm kiếm nõi tủy của các sự việc trong tiến trình đại kết, nhưng không vội vã và cũng không qúa có thái độ kinh viện và huyênh hoang thông thái, trái lại trong bầu khí của sự thật và tin tưởng. Nói cách khác, cần phải quyết tâm tiếp tục con đường đại kết, mặc dù có một số các ý kiến cô lập hay các phản ứng cực đoan chống lại sự đối thoại. Nhưng các ý kiến đó không diễn tả lập trường chính thức của Giáo Hội Chính Thống Hy Lạp.
Hỏi: Thưa Đức Thượng Phụ, từ 13 tháng qua Đức Thượng Phụ đã thay thế Đức Christodoulos trong chức Giáo Chủ Giáo Hội chính thống Hy Lạp. Gia tài Đức Christodoulos để lại có phải là một gia tài khó khăn hay không?
Đáp: Dĩ nhiên là kiểu Đức Tổng Giám Mục Christodoulos phục vụ Giáo Hội đã là điều được nhiều người biết tới. Những việc người làm đã rất là quan trọng và đã để lại một gia tài phong phú và được linh hứng. Tuy nhiên trong lãnh vực cuộc sống của Giáo Hội và theo các giáo huấn của người, sự quan trọng trong gia tài của chúng tôi không liên can gì tới những gì chúng tôi có thể làm được như là người, mà liên can tới những điều Chúa đã làm cho chúng tôi. Chính Chúa là trên hết mọi sự. Đối với Giáo Hội gia tài lớn lao, chứng tá nòng cốt là Chúa Kitô, Mình và Máu thánh Ngài. Chỉ có những ai tham dự vào thân mình của Chúa Kitô như Ngài tự mạc khải trong Giáo Hội, mới có niềm hy vọng được cứu rỗi và có khả năng đương đầu với kẻ thù cuối cùng của chúng ta là sự soi mòn, là cái chết. Xa rời nguyên lý đó là chúng ta có nguy cơ bị tục hóa. Đây là cám dỗ lớn nhất luôn luôn rình mò cuộc sống Kitô của chúng ta.
Hỏi: Năm nay Giáo Hội Chính Thống cũng cử hành Năm Thánh Phaolô. Đối với Hy Lạp năm kỷ niệm 2000 năm thánh Phaolô sinh ra chắc là phải có một ý nghĩa đặc biệt, có đúng thế không thưa Đức Thượng Phụ? Thế tổng giáo phận Athènes đã sống Năm Thánh Phaolô như thế nào?
Đáp: Tính cách tông truyền của Giáo Hội Chính Thống trên trần gian này được cụ thể hóa và biểu lộ ra trong bí tích hiệp thông. Đó là nơi hiện tại trở thành qúa khứ và tương lai. Trên bình diện thực nghiệm, sự hiệp thông đó biểu lộ ra như việc diễn tả sự hiệp nhất trong lòng tin, trong ý thức về công lý, trong cùng sự sống và tinh thần tu đức. Một cách đặc biệt trong cuộc sống thường ngày chứ không phải chỉ trong những dịp lễ hiếm hoi, Giáo Hội Chính Thống Hy Lạp gắn bó với các bước chân của tông đồ Phaolô, vì chỉ như thế Giáo Hội mới tìm thấy sự xác nhận là mình hoàn toàn tông truyền.
Hỏi: Thưa Đức Thượng Phụ, Giáo Hội Chính Thống Hy Lạp xem ra bị cô lập đối với cả các Giáo Hội chính Thống khác nữa. Ngày nay tương quan của Giáo Hội Chính Thống Hy Lạp với các Giáo Hội Chính Thống khác như thế nào?
Đáp: Trên bình diện liên chính thống, Giáo Hội Chính Thống Hy Lạp đã luôn luôn hiện diện và nhiều lần cũng có các tham gia quan trọng. Nhưng đối với tất cả các cuộc gặp gỡ này, việc phối hợp và các đường nét hướng dẫn là do Tòa Thượng Phụ đại kết đề ra, như đã được thừa nhận trên bình diện liên chính thống.
Hỏi: Mới đây đã xảy ra vài gương mù gương xấu ảnh hưởng lớn trên cộng đoàn chính thống liên quan tới vụ mua bán đất đai bất động sản giữa các đan sĩ tu viện Vatopedio trên núi Athos, vài bộ trưởng và chức sắc cao cấp của chính quyền Athènes. Chúng đã để lại hậu qủa nào trên tín hữu chính thống, thưa Đức Thượng Phụ?
Đáp: Vụ gây vấp phạm là một sự kiện. Tuy nhiên sau cùng thì tôi tin rằng tiêu chuẩn của Giáo Hội và trực giác bén nhậy của tín hữu có thể nhận ra rằng Đấng duy nhất không có tội là Thiên Chúa Ba Ngôi. Chỉ có Đức Giêsu Kitô là người toàn thiện. Còn chúng ta tất cả đều phải nỗ lực kiếm tìm và đạt đến tình trạng toàn thiện này, và chính vì thế mà Chúa Kitô đã cống hiến cho chúng ta khả thể sám hối. Đối với cả chúng tôi thuộc hàng giáo sĩ tu sĩ, cuộc chiến đấu cho việc nên thánh không luôn luôn đạt sự thành công. Đây là một dữ kiện, khiến cho anh chị em giáo dân phải cay đắng và buồn phiền.
Hỏi: Liên quan tới các cởi mở đại kết vào đầu ngàn năm mới, xem ra Giáo Hội Chính Thống Hy Lạp đi thụt lùi. Đặc biệt trong những vùng xa xôi hẻo lánh thành kiến bài công giáo xem ra còn rất là mạnh, nếu không phải là kỳ thị công giáo, chẳng hạn như đối với việc nhìn nhận các bí tích. Đức Thượng Phụ nghĩ sao về sự kiện này?
Đáp: Việc tham dự của Giáo Hội Chính Thống Hy Lạp vào phong trào đại kết là một sự kiện rõ ràng. Đúng thật là có một vài ý kiến hay phản ứng cực đoan cô lập, nhưng chúng không diễn tả các lập trường chính thức của Giáo Hội. Các vấn đề thần học khác nhau được duyệt xét bởi các ủy ban chuyên môn, trong đó có phần tham dự tích cực của các chuyên viên thuộc Giáo Hội Chính Thống Hy Lạp. Con đường của các cuộc đối thoại thần học khác nhau phải là hoa trái của một cuộc đối thoại xây dựng, dựa trên sự thật và lòng tin tưởng. Liên quan tới các vấn đề như thế không nên vội vã, mà cũng không được có thái độ qúa kinh viện, phô trương sự hiểu biết, vì như thế là ngăn cản tiến trình đại kết.
Hỏi: Đức Thượng Phụ nghĩ gì về các thành qủa đã đạt được, đặc biệt là sau đại hội triệu tập tại thành phố Ravenna, trung Italia?
Đáp: Đây là một cuộc đối thoại ngay từ ban đầu đã có tính cách nghiêm chỉnh, khôn ngoan và có phương pháp. Nó là một cuộc đối thoại không kết thúc nơi các hứng khởi dễ dàng, cũng không để bị kéo lôi bởi các ảo tưởng. Lộ trình thanh thản và dấn thân của nó đối với một vấn đề thần học rất nghiêm chỉnh như giáo hội học, là một xác nhận hướng đi nghiêm túc của cuộc đối thoại.
Một cách đặc biệt hơn, liên quan tới văn bản công bố tại hội nghị Ravenna mà ủy ban thần học muốn có được, về việc định nghĩa nhiệm vụ và việc áp dụng quyền tối thượng như là giả thiết cần có trong cơ cấu và hoạt động của Giáo Hội bằng cách tôn trọng nguyên tắc của 5 tòa thượng phụ. Nó đã là một bước tiến tích cực hiện đang chờ đợi được tiếp tục. Lời cầu nguyện của chúng tôi không là gì khác hơn là xin cho tất cả mọi Kitô hữu được nên một. Nói cách khác, đại kết là lộ trình dẫn tới tương lai. Nó là một con đường không thể quay trở lại đàng sau nữa.
Hỏi: Thưa Đức Thượng Phụ, Đức Thượng Phụ có nghĩ rằng sẽ có các bước tiến trong lãnh vực này không? Đức Thượng Phụ có nghĩ rằng Đức Giáo Hoàng Giám Muc Roma sẽ trở lại viếng thăm Athènes không?
Đáp: Trên bình diện thần học thì có khả năng có các bước tiến quan trọng cho việc tìm lại truyền thống thần học và giáo huấn chung. Ngoài ra đây cũng là điều các ủy ban thần học đang làm, cách xa quan niệm của các khuynh hướng duy quân bình thần học và ngoại giao khác nhau liên quan tới giáo hội học. Cuộc đối thoại phải là một cuộc đối thoại thần học, trong đó các Giáo Hội Kitô trao đổi ý kiến, chứ không phải trao đổi các ý thức hệ. Liên quan tới một cuộc viếng thăm của Đức Giáo Hoàng tại Ahtènes là một sự kiện đặc biệt. Như là Kitô hữu và như là người Hy Lạp chúng tôi nổi tiếng là hiếu khách và cởi mở. Nhưng khi đó là một sự kiện quan trọng như chuyến viếng thăm của Đức Giáo Hoàng thì cần phải khôn ngoan. Nhưng đây là các vấn đề thuộc quyền quyết định của hàng giám mục. Lý do là vì Giáo Hội phải di chuyển bên ngoài các chủ trương cảm xúc dễ dãi và nhất thời của các phương tiện truyền thông xã hội. Chúng ta phải kiếm tìm nội dung các sự vật chứ không phải hình thức bề ngoài.
(Avvenire 15-4-2009)
Linh Tiến Khải