Thánh Công Ðồng Chung Vaticanô II

Sắc Lệnh Về Ðào Tạo Linh Mục

Optatam Totius

(tiếp theo)

Prepared for Internet by Vietnamese Missionaries in Asia

VI. Cổ Võ Việc Huấn Luyện Mục Vụ ^73*

19. Tập đối thoại. Mối quan tâm về mục vụ phải chi phối tất cả việc đào tạo chủng sinh ⁴¹, nên cũng đòi hỏi các chủng sinh phải được cẩn thận giáo huấn về những gì đặc biệt liên quan đến chức vụ Thánh, nhất là việc dạy giáo lý và giảng thuyết ^74*, việc phụng tự ^75* và ban phát các bí tích, về các công cuộc bác ái ^76*, nghĩa vụ tìm đến với các chiên lạc và những người vô tín ngưỡng, cùng những công tác mục vụ khác. Phải chăm lo dạy họ nghệ thuật dìu dắt cac linh hồn ^77*, nhờ vậy họ có thể đào tạo mọi con cái của Giáo Hội, trước hết biết hoàn toàn ý thức sống đời Kitô hữu và có tinh thần tông đồ, thứ đến biết chu toàn bổn phận của bậc sống mình. Chủng sinh cũng phải lưu tâm học cho biết cách giúp đỡ cac tu sĩ nam nữ ^78* bền đỗ trong ơn gọi riêng và tiên đức theo tinh thần của Hội Dòng ⁴².

Cách chung, phải làm phát triển nơi các Chủng sinh những khả năng thích hợp rất cần thiết để đối thoại ^79* được với mọi người, thí dụ: biết lắng nghe người khác, biết lưu tâm đến những hoàn cảnh khác nhau của thân phận con người trong tinh thần bác ái ⁴³.

20. Tập hoạt động tông đồ. Cũng phải dạy họ biết sử dụng những phương thế mà các khoa sư phạm, tâm lý cũng như xã hội ⁴⁴ có thể cung cấp cho ^80*, theo những phươnh pháp đúng đắn và các tiêu chuẩn do Giáo Quyền ấn định. Phải lo giáo huấn họ biết khích lệ và nâng đỡ hoạt động tông đồ giáo dân ^81*, ⁴⁵ cũng như biết khởi xướng nhiều hình thức hoạt động tông đồ khác nhau cho hữu hiệu hơn. Họ phải được thấm nhuần tinh thần Công Giáo đích thực, để biết quen vượt khỏi những ranh giới địa phận, quốc gia hoặc lễ chế riêng hầu hỗ trợ các nhu cầu của toàn thể Giáo Hội ^82* và sẵn sàng đi rao giảng Phúc Âm ở bất cứ nơi nào ⁴⁶.

21. Tập hoạt động ngoài chủng viện. Vì các chủng sinh phải học nghệ thuật hoạt động tông đồ ^83* không những trên lý thuyết nhưng trên thực hành nữa, và còn phải có khả năng thi hành công tác với tinh thần trách nhiệm cá nhân hay tập đoàn, nên trong kỳ học cũng như kỳ nghỉ, phải cho họ tập sự mục vụ bằng những công tác thực tập thích đáng. Phải tùy theo tuổi của chủng sinh, tùy theo hoàn cảnh địa phương và sự xét đoán khôn ngoan của các Giám Mục mà thực hiện các hoạt động ấy cho có phương pháp với sự hướng dẫn của những vị giàu kinh nghiệm mục vụ, đồng thời cũng đừng quên sức hiệu nghiệm của những phương thế hỗ trợ siêu nhiên ⁴⁷.

VII. Bổ Túc Việc Huấn Luyện Sau Khi Mãn Trường

22. Phải được tiêp tục bồi dưỡng về lý thuyết và thực hành. Nhất là vì hoàn cảnh xã hội tân tiến nên việc huấn luyện Linh Mục phải được tiếp tục và kiện toàn, cả sau khi kết thúc chu trình học vấn ^84* trong chủng viện ⁴⁸, do đó các Hội Ðồng Giám Mục ^85* phải liệu tìm trong mỗi quốc gia những phương thế thích hợp, thí dụ như thiết lập những Học Viện Mục Vụ hợp tác với những họ đạo đã tùy nghi chọn lựa, tổ chức những cuộc hội thảo định kỳ, những khóa thực tập chuyên biệt ^86*, nhờ đó lớp Giáo Sĩ còn non trẻ về phương diện tu đức, trí thức và mục vụ được dẫn dần đưa dẫn vào đời sống Linh Mục và hoạt động tông đồ, và họ có thể càng ngày càng cải tiến và phát triển ^87* các hoạt động ấy hơn nữa.

Kết Luận ^88*

Tiếp tục công trình do Công Ðồng triđen khởi xướng, và trong khi tin tưởng trao phó cho các vị Giám Ðốc và Giáo Sư Chủng Viện nhiệm vụ đào tạo các Linh Mục tương lai của Chúa Kitô trong tinh thần canh tân do Thánh Công Ðồng này cổ võ, toàn thể Nghị Phụ của Thánh Công Ðồng này tha thiết khuyến dụ những người đang dọn mình nhận lãnh chức Linh Mục hãy cảm thức niềm kỳ vọng của Giáo Hội và phần rỗi các linh hồn đã được trao phó cho họ, để một khi hân hoan đón nhận những tiêu chuẩn ghi trong Sắc Lệnh này, họ sẽ thâu lượm được nhiều kết quả mỹ mãn và trường tồn.

Tất cả và từng điều đã được ban bố trong Sắc Lệnh này đều được các Nghị Phụ Thánh Công Ðồng chấp thuận. Và dùng quyền Tông Ðồ Chúa Kitô trao ban, hiệp cùng các Nghị Phụ khả kính, trong Chúa Thánh Thần, Chúng Tôi phê chuẩn, chế định và quyết nghị, và những gì đã được Thánh Công Ðồng quyết nghị, Chúng Tôi truyền công bố cho Danh Chúa cả sáng.

Roma, tại Ðền Thánh Phêrô, ngày 28 tháng 10 năm 1965.

Tôi, Phaolô Giám Mục Giáo Hội Công Giáo.

Tiếp theo là chữ ký của các Nghị Phụ.

Chú Thích:

73* Lược đồ tiên khởi do Ðức Cha Carraro dọn đã được nghiên cứu lâu dài và được sửa đổi. Sau khi đề cập tới việc đào tạo về các nhiệm vụ khác nhau, lược đồ đã nhấn mạnh tới việc đào tạo tinh thần đối thoại, hợp lực với giáo dân trong các hoạt động thực tế nhắm việc tông đồ. Một ghi chú dài của LTCB (196) nhấn mạnh đến việc đào tạo tinh thần mục vụ này nơi các linh mục tương lai. Ðiều này trước hết giả thiết những tiếp xúc thích hợp giữa chủng viện và xã hội: học viện không phải là một thế giới đóng kín chỉ biết cách trừu tượng về điều kiện chân thực của con người và sự việc, nhưng cũng không phải là một thế giới cởi mở đến nỗi đón nhận mọi kinh nghiệm.

41 Có thể tách lấy để xây đắp hình ảnh một chủ chăn khuôn mẫu nhờ những tài liệu của các Ðức Giáo Hoàng mới đây. Ðó là những tài liệu bàn về đời sống các đức tính và công cuộc đào tạo các Linh Mục, đặc biệt là các tài liệu của:

- T. Piô X, Tông huấn cho hàng Giáo sĩ Hacrent Animo: S. Pio X Acta IV, trg 237 tt.

- Piô XI, TÐ Ad Catholici Sacerdotii: AAS 28 (1936), trg 5 tt. - Piô XII, Tông huấn Menti Nostrae: AAS 42 (1950), trg 657 tt. - Gioan XXIII, Tđ Sacerdotii Nostri Primordia: AAS 51 (1959), trg 545 tt. - Phaolô VI, Tông thư Summi Dei Verbum: AAS 55 (1963), trg 979 tt. Những ý tưởng về đào tạo Linh Mục còn thấy rải rác trong các thông điệp: Mystici Corporis Sanctae Diciplina (1955). Princeps pastorum (1959) và Tông hiến cho các tu sĩ Sedes Sapientiae (1956).

Ðức Piô XII, Gioan XXIII và Phaolô VI đã nhiều lần phác họa hình ảnh của vị chủ chăn tốt lành trong các diễn từ dành cho chủng sinh và linh mục.

74* Về vấn đề quan trọng này, hãy xem những nhắc nhở của Công Ðồng MK 24; PV 24, 35, 52, 109; LM 4; GH 25; GM 12.

75* Ở đây hiểu ngầm sự đào tạo về thánh nghệ và thánh nhạc (M 114/4) theo những chỉ dẫn của Hiến Chế về Phụng Vụ Thánh (PV 115, 129). Một đề nghị tu chỉnh có 10 Nghị Phụ ký tên đòi hỏi rằng Phụng Vụ phải là "chủ yếu đời sống, làm sống động mọi công cuộc huấn luyện ở chủng viện" (M 114/4c).

76* Ðiểm này được thêm vào lược đồ F, tháng 10 năm 1964, theo lời yêu cầu của nhiều Nghị Phụ.

77* Nghệ thuật phức tạp này đòi hỏi phải có một căn bản thần học vững chắc, hiểu biết tường tận các khoa tâm lý và một số nhận thức thiêng liêng đã được luyện tập. Sắc lệnh nói về sự hướng dẫn để đào tạo mọi con cái Giáo Hội để nâng đỡ mọi người đến một đời sống ý thức, tươi sáng, đủ quảng đại hiến mình vào việc tông đồ (xem GH số 38), và giúp mỗi tín hữu chu toàn những nhiệm vụ thuộc bậc sống để mưu ích cho mọi người. Sự hướng dẫn này cần thiết để giúp các thiếu niên định hướng tương lai của họ. LTCB còn nói thêm về sự chuẩn bị của các linh mục "trong những liên lạc đứng đắn và lành mạnh đối với phụ nữ".

78* Thường các tu sĩ nam nữ than phiền là không tìm thấy một linh mục có thể giúp đỡ đúng mức đời sống thiêng liêng của họ. Vì thế Công Ðồng đòi hỏi các linh mục tương lai phải biết rõ về sự quan trọng và những đòi hỏi cuộc đời tu dòng (ghi chú 42).

42 Về giá trị của bậc sống khấn giữ những lời khuyên Phúc Âm, xem CÐ Vat II, Hiến chế tín lý về Giáo Hội Lumen Gentium, ch VI: AAS 57 (1965), trg 49-53; Sắc Lệnh về việc canh tân thích nghi đời sống Dòng Tu Perfectae Caritatis.

79* Ðây là lần thứ nhì Sắc Lệnh này công khai lập lại nhu cầu phải huấn luyện để đối thoại (xem số 15). Ðoạn này được thêm vào vì nhiều can thiệp của các Nghị Phụ (vd. Ðức Hồng Y Doepfner và Léger, ÐGM Savage v.v...). Cũng cần lập lại ở đây thái độ căn bản của đối thoại: biết nghe người khác; đó là điều kiện cần thiết để hiểu người khác. 61 Nghị Phụ đã đòi hỏi như vậy cho số 6 (M 63-8), và 18 Nghị Phụ đã đòi hỏi các giáo hữu phải như vậy (M 117-2).

Chính trong viễn tượng này mà Công Ðồng yêu cầu phải học các khoa tâm lý, sư phạm và xã hội để hiểu biết con người và hoàn cảnh hơn: xem số 20.

43 Xem Phaolô VI, Tđ Ecclesiam Suam, 6-8-1964: AAS 56 (1964), nhất là trg 635 tt và 640 tt.

44 Nhất là xem Gioan XXIII, Tđ Mater Magistra, 15-3-1961: AAS 53 (1961), trg 401 tt.

80* Sự góp phần của các khoa học nhân văn có thể giúp đỡ nhiều cho việc thích ứng mục vụ với nhu cầu ngày nay và canh tân các phương pháp.

81* Công Ðồng đã nhấn mạnh nhiều về các liên hệ giữa giáo dân và linh mục; vd GH 33, 37; TÐ 28, 32; ÐT 8, 16; LM 14; TG 21; MV 44... Vì là "người cổ võ giáo dân", "người giáo huấn giáo dân", linh mục pah3i tập cộng tác rộng rãi với họ.

45 Ðặc biệt xem CÐ Vat II, Hiến chế tín lý về Giáo Hội Lumen Gentium, số 33: AAS 57 (1965), trg 39.

82* Tinh thần truyền giáo cởi mở này đã nhuần thấm Công Ðồng; vd GH 17; TG nhất là số 16, 36-39; LM 10. Chính Sắc Lệnh này cũng nhấn mạnh rằng phải dạy cho chủng sinh biết nhu cầu của toàn thể Giáo Hội, những vấn đề trầm trọng đang đè nặng trên từng phần của Giáo Hội, những bước tiến trong việc Phúc Âm hóa thế giới...

46 Xem n.v.t. số 17: AAS 57 (1965), trg 20 tt.

83* Bản văn gọi việc tông đồ là một nghệ thuật. Nghệ thuật bao gồm hiểu biết và thực hành. Nhận xét đó rất có giá trị. LTCB nhắc lại rằng phải thể hiện việc tông đồ "suốt kỳ học tập, trong năm cũng như kỷ nghỉ" (LTCB số 97).

47 Nhiều văn kiện của các Ðức Giáo Hoàng nêu rõ nguy cơ xao lãng mục đích siêu nhiên trong hoạt động mục vụ hoặc thực tế coi rẻ việc trợ giúp siêu nhiên, đặc biệt xem những văn kiện ghi trong chú thích 41.

84* Ðược dự liệu từ lược đồ B, chất liệu trong chương này đã được rút gọn nhưng vẫn giữ được tất cả những gì là ca7n bản về sự chuyển tiếp giữa đời sống ở chủng viện sang cuộc sống thi hành chức vụ đầy khó khăn.

48 Nhiều văn kiện mới đây của Tòa Thánh thiết tha yêu cầu đặc biệt săn sóc các linh mục mới chịu chức. Có thể kể những văn kiện chính: Piô XII, Tự Sắc Quadoquidem, 2-4-1949: AAS 41 (1949), trg 165-167; Tông huấn Menti Nostrae, 23-9-1950: AAS 42 (1950); Tông hiến cho tu sĩ Sedes Sapientiae, 31-5-1956 và quy chế tổng quát đính kèm; Diễn văn cho các Linh mục "Convictus Barcionensis", 14-6-1957: Discorsi e Radiomessagi, XIX, trg 271-273. - Phaolô VI, Diễn văn đọc trước các Linh Mục học viện "Gian Matteo Giberti", giáo phận Verona, 11-3-1964: L'Osservatore Romano, 13-3-1964.

85* Lo lắng tổ chức chương trình và phương thế đào tạo sau khi rời chủng viện không những là trách nhiệm của mỗi Giám Mục riêng rẽ, nhưng cũng là của cả Hội Ðồng Giám Mục, và theo bản đề nghị tu chỉnh 1 (M 120) trách nhiệm này có nghĩa bắt buộc.

86* Xem những chỉ dẫn của LTCB số 101.

87* Phải xem lại thư của Thánh Bộ phụ trách hàng giáo sĩ biên soạn sau bản điều tra gửi cho các Hội Ðồng Giám Mục, hỏi về việc đào luyện thường xuyên cho hàng giáo sĩ ngày 4 tháng 11 năm 1969 (xem Doc. cath. 1-3-70) trong đó sau những cân nhắc tổng quát quan trọng Thánh Bộ đã đề ra những phương thế cụ thể để đào luyện thường xuyên hàng giáo sĩ như: năm mục vụ, khảo hạch từng ba năm một, những nhóm họp tìm hoàn thiện, những nhóm họp nghiên cứu, đại hội linh mục, tổ chức thư viện, nghỉ ngơi để học tập v.v... xem thêm TG số 20, 5).

88* Các lược đồ B, C và D kết thúc bằng một lời hứa Thiên Chúa trả công cho những người đào tạo hàng gaío sĩ. Lời kết luận chúng ta có đây là theo lời yêu cầu của một Nghị Phụ duy nhất về "vài lời nói hoàn toàn mục vụ với các chủng sinh hiện tại và tương lai" (M 121/6). Ðây là một việc làm tốt đẹp nói lên niềm tin tưởng của Giáo Hội nơi các vị hữu trách lo đào tạo linh mục và nơi các chủng sinh, và sau cũng là lời khuyên đem thực hành Sắc Lệnh.

Văn kiện này sẽ ảnh hưởng lớn lao đến việc canh tân Giáo Hội, chính vì tin tưởng vào các linh mục hôm nay và ngày mai, nên Giáo Hội thực hiện việc canh tâm cho toàn thể Giáo Hội. Xin Chúa cảm ứng cho các bậc thầy và môn sinh để họ ghi tâm những trách vụ nặng nề trước những gì vừa được ban hành "cho Danh Chúa cả sáng".

Lm. Anmai, C.Ss.R.

Tác Phẩm: MỘT VỊ THIÊN CHÚA NGỎ LỜI!

Thiên Chúa tỏ mình cho con người thế nào?

Chuyển ngữ:

Thérèse Trần Thiết

Fr. Marie Bảo Tịnh O.Cist

Nguyên tác: 

Michel HUBAUT

UN DIEU QUI PARLE!

Comment Dieu se révèle-t-il à l’homme?  

Chương 2 

LỜI CHÚA VÀ LINH HỨNG TRONG KINH THÁNH

Linh hứng trong Giao Ước Thứ Nhất

Ta vẫn nói các tác giả được “linh hứng”. Vậy phải hiểu thế nào về việc linh hứng trong Kinh Thánh? Định nghĩa bản chất sự gợi hứng này quả là không đơn giản chút nào. Vì vừa phải tôn trọng Thiên Chúa là Đấng có sáng kiến, vừa phải tôn trọng tự do của con người, vì họ không chỉ đơn thuần là một dụng cụ thụ động. Thật lạ lùng, ta không hề thấy xuất hiện hai từ “linh hứng” trong Kinh Thánh, ngay cả Tân Ước[1] . Trong những văn bản xa xưa nhất, ta cũng chỉ thấy một vài ý ám chỉ. Như khi nói rằng theo lệnh truyền của Thiên Chúa mà Mô-sê đã viết Giao Ước:

 “Đức Chúa phán với ông Mô-sê: “Hãy ghi chép những lời này, vì dựa trên chính những lời này mà Ta đã lập giao ước với ngươi và với Ít-ra-en” (Xh 34, 27; 24, 4…).

Sau đó còn được nói rõ hơn với Giê-rê-mi-a: “Có lời Đức Chúa phán với ông Giê-rê-mi-a rằng: Ngươi hãy viết vào một cuốn sách tất cả những lời Ta phán với ngươi” (Gr 30, 2; 36, 2).

Nhưng nếu cách nói “linh hứng” không có trong Kinh Thánh, thì ngược lại quyền sở hữu của Thần Khí là một thực tại đã có từ lâu đời, và luôn được nhắc đến. Từ rất sớm “Thần Khí của Thiên Chúa” đã xuất hiện như một sức mạnh huyền nhiệm, đi vào lịch sử dân được tuyển chọn để đồng hành với kế hoạch yêu thương của Thiên Chúa. Người chiếm hữu những người được chọn và biến đổi họ. “Thần Khí này của Thiên Chúa”, qua trung gian những người được chọn, được biến đổi, và “linh hứng” này, hầu như đã hướng dẫn những giai đoạn khác nhau của lịch sử cứu độ.

Tác động của Thần Khí đôi khi bất ngờ và mau qua. Người “đánh động”, “ngự xuống trên người được gợi hứng với sức mạnh và quyền năng” của Người:

 “Bà sinh được một con trai và đặt tên là Sam-son. Đứa bé lớn lên, Đức Chúa chúc lành cho nó. Và Thần Khí Đức Chúa bắt đầu tác động trên Sam-son, tại trại Đan, giữa Xô-rơ-a và Ét-ta-ôn” (Tl 13, 24-25).

Thần Khí Thiên Chúa có thể thức tỉnh nơi con người một sức mạnh thể lý cách phi thường, và làm cho họ thực hiện được những kỳ công trong một trận chiến. Bởi đó nhiều vị lãnh tụ dân Do-thái, mặc dù không hề được chuẩn bị, bỗng nhiên được biến đổi hoàn toàn. Thần Khí mặc cho họ bản lãnh một nhân vật mới lạ, để họ trở thành những vị tướng lãnh can trường, những vị “cứu tinh” của dân tộc mình:

 “Thần Khí Đức Chúa ập xuống trên ông, và với hai bàn tay không, Sam-son đã xé xác sư tử như xé một con dê con; nhưng ông không kể cho cha mẹ biết việc ông đã làm” (Tl 14, 6. 19) [2].

 “Sau đó ông (Sa-mu-en) sẽ đến Ghip-a của Thiên Chúa, và ở cổng thành…Thần Khí Đức Chúa sẽ nhập vào ông, ông sẽ lên cơn xuất thần ngôn sứ cùng với họ, và ông sẽ biến thành một người khác. Vậy khi các dấu ấy xẩy đến cho ông, thì ông hãy tuỳ cơ ứng biến, vì Thiên Chúa ở với ông” (1Sm 10, 5-13; 19, 20-24).

 “…Thần Khí Đức Chúa nhập vào Đa-vít từ ngày đó trở đi…” (1Sm 16,13).

 “Thần Khí Đức Chúa ập xuống trên tôi, và nói với tôi: “Ngươi hãy nói: Đức Chúa phán thế này” (Ed 11, 5).

Thần Khí Chúa đến ngự trên những vị lãnh tụ có đặc sủng như Mô-sê, Gio-suê, Sa-mu-en, Đa-vít.

 “Ông Mô-sê ra nói lại với dân những lời của Đức Chúa. Ông tập hợp bảy mươi người trong số kỳ mục của dân và đặt họ đứng chung quanh Lều. Đức Chúa ngự xuống giữa đám mây và nói chuyện với ông Mô-sê. Người lấy một phần Thần Khí đang đậu trên ông mà đặt trên bảy mươi kỳ mục. Khi Thần Khí đậu xuống trên các ông thì các ông bắt đầu phát ngôn, nhưng việc đó không tái diễn nữa. Có hai người ở lại trong trại, một người tên là En-đát, một người là Mê-đát. Cả hai đã có tên trong sách các kỳ mục, nhưng họ không đến Lều trại. Thần Khí đậu xuống trên các ông và họ bắt đầu phát ngôn trong trại. Một thanh niên báo tin cho Mô-sê: “En-đát và Mê-đát đang phát ngôn trong trại!” Giô-suê, con ông Nun, đã từng theo Mô-sê từ nhỏ, lên tiếng nói với Mô-sê: “Thưa Thầy, xin thầy ngăn cản họ!” Nhưng Mô-sê trả lời: “Anh ghen cho tôi à? Phải chi Đức Chúa ban Thần Khí trên toàn dân của Người để họ đều là ngôn sứ!” Vì Đức Chúa đã ban Thần Khí của Người trên họ. Rồi Mô-sê vào trại cùng với các kỳ mục của dân Ít-ra-en” (Ds 11, 24-30).

 “Đây là những lời cuối cùng của vua Đa-vít: “Sấm ngôn của Đa-vít, con ông Giê-sê…Thần Khí Đức Chúa dùng tôi mà phán, lời Người ở trên lưỡi tôi. Thiên Chúa của Ít-ra-en đã nói, Núi Đá của Ít-ra-en đã phán cùng tôi…” (2 Sm 23, 1-3).

Thần Khí cũng có thể ban ơn ngôn sứ. Thần Khí đến trên một vài người như một ơn hoàn toàn tự do của Thiên Chúa. Khi Ba-lác, vua Mo-áp, yêu cầu ngôn sứ Ba-la-am chúc dữ, nguyền rủa dân Ít-ra-en, vì đã chiếm đất của họ, nhưng ông này bị một sức mạnh từ bên trong bắt phải chúc lành cho Ít-ra-en, và còn tiên đoán việc Đấng Cứu Thế sẽ từ dân này mà đến: “Ba-la-am thấy Ít-ra-en đóng trại theo chi tộc của họ; Thần Khí của Chúa ở trên ông, ông liền cất tiếng nói lên sấm ngôn của ông” (Ds 24, 2).

Thần Khí còn là nguồn gốc của ơn giải thích các giấc mộng. Chính Người đã ban cho Giu-se khả năng cắt nghĩa giấc mộng của những viên quan chức trong đền Pha-ra-on: “Chúng tôi đã chiêm bao mà không ai giải thích được. Giu-se nói với họ: “Chỉ Thiên Chúa mới giải thích được, nhưng cứ kể cho tôi nghe nào!” (St 40, 8). Và giấc mộng của Pha-ra-on với bẩy con bò béo và bảy con bò gầy: “…Giu-se thưa với Pha-ra-on rằng: Không phải tôi, mà là Thiên Chúa sẽ cho câu trả lời đem lại bình an cho Pha-ra-on.”… “Điều Thiên Chúa sắp làm thì Người sẽ báo cho ông biết…” (St 41, 16-38).

Chỉ một mình Đa-ni-en, được Thần Khí Chúa ngự trong ông, mới có thể giải thích giấc chiêm bao của vua Na-bu-cô-đô-nô-xô: “Bấy giờ tất cả các thầy phù thủy, pháp sư, chiêm tinh gia và cả các thầy bói toán vào chầu. Ta đã kể cho họ nghe giấc mộng của ta, nhưng họ không thể cắt nghĩa giấc mộng ấy muốn nói gì. Sau hết, có Đa-ni-en vào chầu, và cũng là người có Thần Khí của Chúa ở nơi mình” (Đn 4, 4-5; 6, 4).

Các ngôn sứ, những người được “linh hứng” là thành phần Thiên Chúa ưu tuyển

Nhưng, rõ ràng trong lịch sử Kinh Thánh, các ngôn sứ đều là những người ưu tiên được Thần Khí của Chúa cư ngụ, đôi khi họ còn được xem là những người được “bàn tay Thiên Chúa” nắm giữ:

 “Thật vậy Đức Chúa đã phán với tôi thế này, khi tay Người nắm lấy tôi, khi Người dạy tôi đừng đi theo đường lối dân này” (Is 8,11).

 “Một thần khí nâng tôi lên và nắm lấy tôi; tôi ra đi, lòng tràn ngập cay đắng và phẫn nộ. Bàn tay Đức Chúa nắm chặt lấy tôi.” (Ed 3, 14).

 “Bây giờ, hãy dẫn đến tôi một người gảy đàn." Người gảy đàn vừa đánh đàn, thì bàn tay Đức Chúa ở trên ông” (2V 3, 15).

Trong sách Hô-sê, vị ngôn sứ này đã được mệnh danh là người của Thần Khí hay người được linh hứng (Hs 9, 7); và Mi-kha đã không ngần ngại nói rằng: “Phần tôi, nhờ Thần Khí Đức Chúa, tôi được đầy sức mạnh” (Mk 3, 8).

Sau thời gian lưu đày, một số văn bản đã nói cách rõ ràng rằng Thiên Chúa, bởi Thần Khí của Người, đã nói qua các vị ngôn sứ:

 “Lòng chúng, chúng để cho chai cứng như kim cương để khỏi vâng giữ Lề Luật và lời dạy bảo mà Đức Chúa các đạo binh đã gửi đến nhờ thần khí của Người, qua trung gian các ngôn sứ thời xưa. Và chuyện xảy ra là Đức Chúa các đạo binh đã giáng xuống cơn thịnh nộ lớn lao” (Dcr 7, 12).

 “Đã nhiều năm Chúa kiên nhẫn với họ, dùng thần khí và ngôn sứ của Người mà đưa lời cảnh cáo. Nhưng họ chẳng màng lắng tai nghe, nên Người trao nộp họ vào tay dân tứ xứ” (Nkm 9, 30).

Còn Ê-dê-ki-en, ông tuyên bố rõ ràng rằng Thần Khí của Chúa là linh hồn cho việc linh hứng nơi các ngôn sứ: “Tiếng đó bảo tôi: “Hỡi con người, hãy đứng cho vững, Ta sắp nói với ngươi đây”. “Một Thần Khí đã nhập vào tôi, đúng như lời Người đã phán với tôi, và làm cho chân tôi đứng vững, và tôi đã nghe tiếng Người phán với tôi” (Ed 2, 1-2; 3, 24).

Các ngôn sứ đều công nhận có một sức mạnh từ bên trong tác động trên họ, thúc đẩy họ nói, ngay cả khi tính mạng có thể bị đe doạ:

 “Lạy Đức Chúa, Ngài đã quyến rũ con, và con đã để cho Ngài quyến rũ. Ngài mạnh hơn con, và Ngài đã thắng (...). Có lần con tự nhủ: "Tôi sẽ không nghĩ đến Người, cũng chẳng nhân danh Người mà nói nữa." Nhưng lời Ngài cứ như ngọn lửa bừng cháy trong tim, âm ỉ trong xương cốt. Con nén chịu đến phải hao mòn, nhưng làm sao nén được!” (Gr 20, 7-9).

Các ngôn sứ vẫn biết rằng ngôn từ mà họ nói đều không phải là của họ:

 “Sư tử đã gầm lên: ai mà không sợ hãi? Đức Chúa là Chúa Thượng đã phán, ai chẳng nói tiên tri? Sa-ma-ri đồi trụy sẽ bị diệt vong” (Am 3, 8).

Sau thời gian lưu đầy, Thần Khí Chúa còn được nhìn nhận như cội gốc của đời sống luân lý và đạo đức của tín hữu. Vì thế mà tác giả Thánh Vịnh xin Chúa đừng cất đi khỏi họ thần khí của Người:

 “Lạy Chúa Trời, xin tạo cho con một tấm lòng trong trắng, đổi mới tinh thần cho con nên chung thuỷ. Xin đừng nỡ đuổi con không cho gần Nhan Thánh, đừng cất khỏi lòng con thần khí thánh của Ngài” (Tv 51 (50), 12-13).

Chính Thần Khí ngự trong tâm hồn người công chính và ban cho họ sức mạnh để sống một đời thánh thiện:

 “Điều đẹp ý Ngài, xin dạy con thực hiện, bởi Người là Thiên Chúa của con. Xin thần khí tốt lành của Chúa dẫn con đi trên miền đất phẳng phiu.” (Tv 142 (143), 10)[3];

Các ngôn sứ vẫn thường nói rằng chỉ có Thần Khí mới có thể tái tạo lề luật và sự công chính, và ban cho con người sự bén nhạy mới mẻ đối với Lời Chúa và Giao Ước của Người. Được tái sinh bởi Thần Khí, dân Do-thái nhận biết Thiên Chúa của mình và bước đi trong đường lối Người:

 “Chính thần trí của Ta, Ta sẽ đặt vào lòng các ngươi (...) Các ngươi sẽ là dân của Ta. Còn Ta, Ta sẽ là Thiên Chúa các ngươi”  (Ed 36, 27-28)[4].

Một kinh nghiệm tâm linh được diễn tả bằng ngôn ngữ biểu tượng

Thiên Chúa không “nói” trực tiếp với con người, nhưng bởi Thần Khí, Người “nói” hay đúng hơn “gợi hứng” cho các ngôn sứ. Những gì chúng ta vừa rảo qua trên đây chứng tỏ Thiên Chúa đã dùng nhiều cách để “nói” với con người. Để diễn tả kinh nghiệm tâm linh của một “lời được linh hứng”, ta đã thấy các tác giả Sách Thánh hay nói tới  “thị kiến”, “giấc mộng” hoặc “linh hứng bên trong”. Đối với Mô-sê, các tác giả còn diễn tả linh hứng của ông như một cuộc “diện kiến”, giáp mặt thực sự với Thiên Chúa. Lối nhân-hình-hóa này là một cách để người Do-thái nhấn   mạnh về sự thân mật đặc biệt với Thiên Chúa và uy quyền của Lời Người:

 “Hãy nghe Ta nói đây! Nếu trong các ngươi có ai là ngôn sứ, thì Ta, Đức Chúa, Ta sẽ tỏ mình ra cho nó trong thị kiến, hoặc sẽ phán với nó trong giấc mộng. Nhưng với Mô-sê tôi tớ Ta thì khác: tất cả nhà Ta, Ta đã trao cho nó. Ta nói với nó trực diện, nhãn tiền, chứ không nói bí ẩn, và hình dáng Đức Chúa, nó được ngắm nhìn. Vậy tại sao các ngươi không sợ nói động đến Mô-sê, tôi tớ Ta” (Ds 12, 6-8)?

Nhưng đa số cách diễn tả “lời linh hứng” không được xác định rõ: “Đức Chúa phán với ông Áp-ram: Hãy rời bỏ xứ sở, họ hàng và nhà cha ngươi, mà đi tới đất Ta sẽ chỉ cho ngươi” (St 12,1).

  Đôi khi Lời như được sử dụng cách gần gũi với tâm lý bình thường, như sự khôn ngoan của Thiên Chúa làm việc trong tâm hồn con người:

  “Phàm nhân hỡi, ta mời gọi các ngươi đó, ta ngỏ lời với các ngươi, hỡi con cái loài người. (...) Nghe đây, ta sẽ công bố những lời cao quý, môi ta sẽ thốt lên những điều ngay thẳng” (Cn 8, 4-6).

 “Giờ đây, hỡi các con, hãy nghe ta. Phúc thay người bước theo đường lối ta chỉ bảo. Muốn nên khôn, phải nghe lời nghiêm huấn, đừng bao giờ gạt bỏ. Phúc thay người lắng nghe ta dạy, ngày ngày canh thức trước cửa nhà ta, túc trực ở ngay lối ra vào. Vì gặp được ta là gặp sự sống, và hưởng ân lộc Đức Chúa ban cho” (Cn 8, 32-35).

 “Vậy tôi nguyện xin, và Thiên Chúa đã ban cho tôi sự hiểu biết. Tôi kêu cầu, và thần khí Đức Khôn Ngoan đã đến với tôi” (Kn 7, 7; x. Kn 8).

Vẫn luôn luôn là một linh hứng bên trong, một sự thông hiểu, hay một sự khôn ngoan thiêng liêng chỉ dạy cho biết phải sống thế nào.

 “Trong vương quốc của ngài, có một nhân vật mang nơi mình thần khí của các bậc thần thánh (...) người ta gặp thấy nơi nhân vật ấy sự sáng suốt, thông hiểu và khôn ngoan sánh được với sự khôn ngoan của các thần” (Đn 5, 11).

 “Pha-ra-ô nói với ông Giu-se: "Sau khi Thiên Chúa đã cho ông biết tất cả những điều ấy, không ai thông minh và khôn ngoan như ông” (St 41, 39).

Mỗi tác giả Sách Thánh, đã dùng một ngôn ngữ, với ít nhiều tưởng tượng, biểu tượng, ảnh hưởng của nền văn hóa riêng mà diễn tả linh hứng của họ. Điều quan trọng, chính là mỗi người, từ Áp-ra-ham, Gia-cóp, Mô-sê, đều nhận thức rằng Thiên Chúa “nói” với họ. Lời Chúa đôi khi khiến họ làm những việc ngoài ý muốn. Hơn nữa, sự gặp gỡ, “thông hiệp” với Thiên Chúa hằng sống, luôn đảo lộn cả cuộc sống với những dự tính của họ:

 “Ông A-mốt trả lời ông A-mát-gia: "Tôi không phải là ngôn sứ, cũng chẳng phải là người thuộc nhóm ngôn sứ. Tôi chỉ là người chăn nuôi súc vật và chăm sóc cây sung. Chính Đức Chúa đã bắt lấy tôi khi tôi đi theo sau đàn vật, và Đức Chúa đã truyền cho tôi: "Hãy đi tuyên sấm cho Ít-ra-en dân Ta” (Am 7, 14-15).

Và bất kể mọi hình thức của cuộc đối thoại này, những người được linh hứng không bao giờ tự nhận Lời đã hoàn toàn do sáng kiến Thiên Chúa là của mình. Nhưng họ xác tín rằng Thiên Chúa không bao giờ vắng mặt trong lịch sử đời họ, Người hiện diện ở mọi nơi, nhất là trong tim con người. Những gì họ diễn tả theo văn hóa Do-thái, có thể không thích hợp với tâm thức Tây Phương của chúng ta. Ta có thể bị “dội” bởi cách họ mô tả một Thiên Chúa hầu như lúc nào cũng “can thiệp” vào mọi sự, làm như con người chỉ còn là một nhân vật “múa rối” và Thiên Chúa chính là người “giật dây” trong mọi tình huống.

Đúng thế, một số thành ngữ nếu hiểu theo nghĩa đen, nếu không đặt chúng trong môi trường văn hóa riêng của tác giả, ta có thể cho là phi lý! Như khi ông No-e đóng tàu xong và đem mỗi loại súc vật một cặp lên tàu, tác giả viết: “Thiên Chúa đóng cửa sau khi Noe lên tàu” (St 7, 16)!

Ta không nên ngạc nhiên về lối viết nhân-hình-hóa này thường được dùng trong Cựu Ước, đó là cách người Đông Phương dùng để nói lên sự quan tâm, sự hiện diện của Thiên Chúa trong mọi biến cố của con người. Trong Tân Ước,     tác giả sách Khải Huyền đã không ngần ngại “đặt vào miệng” Thiên Chúa: “Này đây, Ta đứng trước cửa và gõ” (Kh 3, 20).

Thật ra, kiểu nói đặc biệt theo văn hóa Do-thái, luôn được dùng để diễn tả một kinh nghiệm tâm linh. Khi các tác giả Sách Thánh viết “Thiên Chúa nói với ông No-e”, “Thiên Chúa bước đi, gõ cửa, đóng cửa…”, họ hiểu hơn ai hết rằng Thiên Chúa siêu việt và duy nhất, Người không có miệng lưỡi, cũng không có chân tay, như những tượng thần do tay người làm ra. Nhưng họ dùng ngôn từ biểu tượng, sánh với những tương quan của con người, chỉ vì con người chúng ta không thể diễn tả cách khác hơn. Trong truyền thống ki-tô hữu, các nhà thần bí cũng thường dùng thứ ngôn ngữ biểu tượng, để diễn tả một kinh nghiệm tâm linh “khôn tả”, một cuộc đàm đạo nội tâm với Thiên Chúa.

Những cách thế linh hứng, nói lên sự tế nhị và huyền nhiệm của tương quan giữa Ơn Thánh, việc khởi xướng của Thiên Chúa, tác động của Thần Khí và tự do của con người. Con người là một hữu thể tự do mà Thiên Chúa không thể cưỡng ép. Nhưng chính Người đã lấp đầy khoảng cách giữa siêu việt tính vô hình của Người và bản chất hữu hạn của con người, bởi ơn ban của Thần Khí, Đấng linh hứng, soi sáng lương tâm, con tim hay tâm hồn con người.

Để diễn tả sự hợp tác nhiệm mầu giữa Thiên Chúa và con người, giữa Thần Khí Chúa và tinh thần của con người, mà thánh Phao-lô gọi là động lực nội tâm, là hơi thổi của Thần Khí. “Thần Khí Chúa hợp tác với tinh thần con người”: nói cách khác, Thiên Chúa không bao giờ để con người thay thế mình! nhưng Người thiêu đốt lòng người, soi sáng trí thông minh và thêm sức cho ý chí con người. Đó chính là điều mà các tác giả Sách Thánh nói nột cách giản dị khi họ viết: “Chúa phán”.

Linh hứng, một đặc sủng với nhiều cách thể hiện khác nhau

Ta đã nhận thấy tác động của Thần Khí rất khác nhau. Vì vậy mà “linh hứng” còn rộng rãi hơn đặc sủng đã ban cho “tác giả” Sách Thánh. Thần Khí Chúa có thể chọn một người để họ kiện toàn một vài hành động, có khi khiêm tốn, có khi mang tính cách quyết định cho lịch sử dân Người. Cũng có trường hợp, nhất là đối với các ngôn sứ, một “linh hứng phải nói”. Ngôn sứ là những người thông ngôn cho Thần Khí, và hiệu quả của linh hứng là việc họ tuyên bố những “lời sấm của Chúa”, để giáo huấn dân Người.

 “Linh hứng trong văn viết” chỉ là một khía cạnh của linh hứng trong trọn bộ Kinh Thánh! Quả là sai lầm nếu ta thu hẹp linh hứng vào duy một thời kỳ có chữ viết. Vì “lời”, trước khi được viết thành chữ, thì đã được thực hiện trong cuộc sống. Với con người của Kinh Thánh, những phát-ngôn-viên chính của Thiên Chúa là các ngôn sứ, nhà hiền đức, tư tế, mỗi người diễn tả cách khác nhau. “Lề Luật (hay giáo huấn) sẽ không thiếu nơi tư tế, lời khuyên bảo nơi nhà hiền đức, và lời nơi các ngôn sứ” (Gr 18, 18).

Ta có thể phân định ra ba thể cách linh hứng: “linh hứng để hành động”, mà ta có thể xem như linh hứng mục vụ, chính linh hứng này thúc đẩy các mục tử hay người lãnh đạo của dân Chúa; “linh hứng bằng lời nói”, cho các ngôn sứ loan truyền Lời Chúa; và “linh hứng bằng văn viết” của nhiều người, tiếp nối và kiện toàn hai loại linh hứng trên thành văn bản. Cả ba hình thức trên tạo thành toàn thể linh hứng trong Kinh Thánh.

Một Lời để sống, chứ không phải một sự thật để chiêm ngưỡng

Linh hứng là một lực đẩy của Thần Khí tác động vào toàn thể con người. Người công chính, kẻ có lòng tin, trước hết không phải là kẻ tìm chiêm ngưỡng màu nhiệm Thiên Chúa, cho bằng “nghe” tiếng gọi của kế hoạch tình yêu Người. Trong Kinh Thánh, nghe, lắng nghe, luôn luôn quan trọng hơn “nhìn, thấy”.

 “Nghe đây, Ít-ra-en!” Tôn giáo trong Kinh Thánh là tôn giáo của lắng nghe, của hành động, hơn là hiểu biết: Biết Thiên Chúa, đối với một người Do-thái, không phải là có một ý tưởng về Người, nhưng là làm một kinh nghiệm về hành động của Thiên Chúa đối với dân Người. Điều ưu tiên cho con người trong Kinh Thánh, không phải sự hiểu biết Thiên Chúa bằng trí tuệ, mà là một kinh nghiệm cụ thể, thiết yếu về một Thiên Chúa đang dấn thân trong lịch sử và linh hứng trong con tim loài người.

  Văn hóa Do-thái khác xa văn hóa của Tây Phương chúng ta. Ảnh hưởng văn hóa Hy-lạp và La-mã, chúng ta thường diễn tả bằng những ý tưởng trừu tượng, trong khi các tác giả Sách Thánh luôn diễn tả bằng những hình ảnh và cách nói cụ thể. Như về người mục tử: “Tôi đây là mục tử của bầy chiên của tôi” (Ed 34, 15) hay “Đấng cùng ngươi sánh duyên cầm sắt, chính là Đấng đã tác thành ngươi, tôn danh Người là Đức Chúa các đạo binh” (Is 54, 5). Thầy Giê-su đã tỏ lộ Cha Mình và kế hoạch yêu thương của Người, bằng hình ảnh, bằng dụ ngôn trong đời thường, nhiều hơn là bằng những định nghĩa giáo điều.

Với dân Hy-lạp, sấm của thần thánh là những chân lý được biểu lộ bởi sự hiểu biết của trí tuệ. Tâm thức này đã ảnh hưởng trên truyền thống của các Giáo Phụ, và thần học thời Trung Đại. Vì thế, nơi thánh Tô-ma A-qui-nô, vai trò của ngôn sứ chủ yếu là về mặt trí tuệ: ông ta nhận từ Thiên Chúa những sự thật còn được giấu ẩn, để chuyển tới sự hiểu biết của con người. Do đó có xu hướng lẫn lộn “mạc khải” những chân lý và “linh hứng”, mà xem các tác giả Kinh Thánh chỉ là những người “chuyển đạt mạc khải” và chân lý.

Điều này cho ta thấy rõ hơn về tầm quan trọng của linh hứng bằng văn viết, vào thời Trung Đại, một số Giáo Phụ chú giải hầu như hoàn toàn không biết đến tên tác giả “trần thế”! Vì cho rằng Kinh Thánh là Lời trực tiếp của Thiên Chúa. Mọi lời trong Sách Thánh đều do Thiên Chúa phán ra! Và nếu gặp những đoạn khó có thể rút ra một sứ điệp thiêng liêng… thì nhà chú giải tìm cầu cứu trong các “ẩn dụ” để cố gắng phỏng đoán ra một ý nghĩa ẩn chứa sau mỗi từ trong đoạn văn ấy.

  Xưa kia các Giáo Phụ có khi còn dùng những cách diễn tả để người ta hiểu rằng Kinh Thánh như một bài chính tả do Thiên Chúa đọc ra. Thánh Au-gus-ti-nô đã chẳng nói Kinh Thánh là một lá thư từ trời gửi xuống đó sao? Còn thánh Giê-rô-ni-mô xem tác giả các Sách Thánh như những dụng cụ của Thiên Chúa. Kinh Coran được đọc cho Ma-hô-mét viết, cũng chính là quan điểm của Hồi Giáo. Nơi các anh em tin lành cũng như nơi đa số tín hữu công giáo, cho tới đầu thế kỷ 19, quan điểm này vẫn được nhiều người tin theo.

Các nhà chú giải hiện đại nhắc nhở rằng: chúng ta không thể không biết đến vai trò của “tác giả trần thế”. Thiên Chúa là một nhà mô phạm rất kiên trì. Người từ từ hé mở kế hoạch yêu thương của mình, bằng cách tôn trọng cá tính của người viết, tài sử dụng ngôn ngữ, với sự nhạy cảm của tác giả, và Thiên Chúa đã khôn khéo thích ứng sứ điệp của Người vào văn hóa của những người đón nhận sứ điệp đó. Chính qua sự phong phú cũng như giới hạn của tác giả, sự tiến hóa chậm chạp trong quan điểm của họ về Thiên Chúa, mà chúng ta được mời gọi thẩm định Lời Chúa đang còn phải vạch một lối đi xuyên qua cái vỏ dầy cộm của con người. Một lần nữa, Lời Chúa không từ trời rơi xuống. Chúng ta cần biết tôn trọng Thiên Chúa, vì Thần Khí Người chính là nguồn linh hứng, và tôn trọng tự do của con người.

Chính vì vậy, trong một đoạn Kinh Thánh, ta chỉ có thể xem là “linh hứng” những gì liên quan đến kế hoạch tình thương của Thiên Chúa cho con người, chứ không phải toàn bộ trang tường thuật, có thể bao gồm những sai lầm về lịch sử hay khoa học. Sai lầm của những người theo chủ thuyết cơ bản, là thần thiêng hóa cả môi trường văn hóa xã hội, là lẫn lộn vỏ bọc với cốt lõi của sứ điệp, thay vì thẩm định hoa trái, sứ điệp mà nó cưu mang. Thầy Giê-su, Ngôi Lời nhập thể, đã thích ứng với văn hóa và ngôn ngữ dân Do-thái của thời đại mình sống, mà tỏ lộ thánh ý Cha.

Nếu Hiến Chế Tín Lý về Mạc Khải của Thiên Chúa đã ghi rõ rằng “Những gì chứa đựng trong Kinh Thánh, đều được viết ra dưới sự linh hứng của Thần Khí”, thì đồng thời Hiến Chế cũng nhấn mạnh về sự tự do của tác giả, họ không chỉ đơn thuần là dụng cụ thụ động: “Nhưng để viết các sách thánh, Thiên Chúa đã chọn những người và dùng họ trong khả năng và phương tiện của họ, để khi chính Người hành động trong họ và qua họ, họ viết ra như những tác giả đích thực tất cả những gì Chúa muốn, và chỉ viết những điều đó thôi”[5].

Không biết đến bối cảnh văn hóa xã hội của các tác giả, có thể diễn giải sai sứ điệp của họ, và rơi vào con đường lệch lạc của chủ thuyết cơ bản cực đoan.

 “Tuy nhiên vì trong Kinh Thánh, Thiên Chúa đã nhờ loài người và dùng cách nói của loài người mà phán dạy, nên để thấy rõ điều chính Người muốn truyền đạt cho chúng ta, nhà chú giải Kinh Thánh phải cẩn thận tìm hiểu điều các thánh sử thực sự có ý trình bày và điều Thiên Chúa muốn diễn tả qua lời lẽ của họ. Ðể tìm ra chủ ý của thánh sử, giữa những phương pháp khác, cũng cần phải xét đến văn loại”[6].

www.hiephoithanhmau.com

Gs. Trần Văn Toàn

Bài đăng ở tập san Định Hướng

3- Thời kỳ làm chính trị (1845-1883)

 Marx đã nói nhiều lần là thời kỳ phê bình tôn giáo đã chấm dứt, và từ nay thay vì phê bình những cái dở hơi ở trên trời, thì phải phê bình những các ngang ngược ở dưới đất, trong phạm vi kinh tế và chính trị, không phải lấy phê bình làm khí giới, nhưng lấy khí giới mà phê bình. Chính vì tôn giáo được coi là phản ảnh trên trời của những cái ngang ngược ở dưới đất, cho nên nó không có thực chất. Marx thấy từ đây không cần bàn luận gì thêm nữa. Tôi xin đưa ra đây hai cách nhắc đến tôn giáo trong thời kỳ này. 

Cách thứ nhất là khi nói đến tôn giáo thì nhắc lại rằng nó chỉ là phản ảnh của thực tại, chứ tự nó không có thực chất. Năm 1850, nhân dịp Georg Friedrich Daumer (1800-1875)[47] cho xuất bản ở Hamburg cuốn sách Tôn giáo của thời đại mới (Die Religion des neuen Weltalters), Marx viết trong Nhật báo miền sông Ranh – Bộ mới (Neue Rheinische Zeitung), số 2, tháng 2 năm 1850, một bài điểm sách, trong có những câu sau đây : “Chính vì nông cạn mà không biết xấu hổ như thế cho nên ông Daumer mới có thể quên bẵng đi rằng cái thế giới thượng cổ ngày xưa đã phải hoàn toàn sụp đổ rồi mới có đạo Thiên Chúa là phản ảnh của nó, còn cái thế giới mới thì nó không phát sinh từ trong đạo Thiên Chúa mà ra, nhưng cũng phải có quân Hung-nô(Hunnen) và quân Ghe-man (Germanen / Nhật-nhĩ-man) từ ngoài đổ lên cái xác chết của đế quốc Rôma đã thì mới có nó ; khi quân Ghe-man vào xâm lấn (đế quốc Roma) thì không phải là cái thế giới mới đã hướng về đạo Thiên Chúa, nhưng ngược lại chính đạo Thiên Chúa mới tùy theo tình trạng mới của thế giới mà biến chuyển (...) Như thế đã rõ là mỗi khi tình trạng xã hội có những đảo lộn sâu rộng trong lịch sử, thì đồng thời tư tưởng và quan niệm của người ta, kể cả những quan niệm tôn giáo, cũng theo đó mà đảo lộn cả” [48].

Như thế có nghĩa là phải có thực tại mới, rồi mới có phản ảnh của nó. Dĩ nhiên là trừ trường hợp ngoại lệ của ... cộng sản, vì trong lúc thực tại cộng sản chưa có, thì đã có ... phản ảnh của nó, là lý thuyết cộng sản rồi, và từ lâu rồi ! 

Cách thứ hai là khi nói đến tôn giáo thì lên tiếng nhiếc mắng cho một hồi. Marx viết trong tờ Báo của người Đức ở Brussel (Deutsche Bruesseler Zeitung), số 73, ngày 12 / 09 / 1847 một bài đề là “Thuyết cộng sản của tờ báo Quan sát viên miền sông Ranh  (Rheinischer Beobachter)”, trong đó có bản cáo trạng khá hùng hồn sau đây : “Cho đến nay đạo Thiên Chúa đã có mười tám thế kỷ để phát triển những nguyên tắc xã hội của mình, chứ không cần các nghị viên hội đồng nước Phổ tu bổ thêm. Các nguyên tắc xã hội của đạo Thiên Chúa đã biện chính cho chế độ nô lệ thời Thượng cổ, chế độ nông nô thời Trung cổ, và nếu cần thì cũng biết biện chính cho chế độ bóc lột vô sản, tuy vẫn có vẻ như là bất đắc dĩ. Các nguyên tắc xã hội của đạo Thiên Chúa dạy người ta rằng cần phải có một giai cấp thống trị và một giai cấp bị đè nén, và để vuốt vát thì chỉ đưa ra được một cái ước vọng suông là giai cấp trước biết từ bi bác ái đối với giai cấp sau. Các nguyên tắc xã hội của đạo Thiên Chúa muốn bồi thường cho những người bị bạc đãi mà ông nghị viên đã nhắc tới, nhưng lại bồi thường ở trên trời, và vì thế cứ để cho những điều bất nhân như thế tồn  tại ở dưới đất. Các nguyên tắc xã hội của đạo Thiên Chúa tuyên bố rằng những điều hèn hạ mà giai cấp này làm để đàn áp giai cấp kia, thì hoặc đó là hình phạt xứng đáng với tội tổ tông truyền, hoặc đó là cách thức Đức Chúa khôn ngoan vô cùng có ý dùng để thử thách những người mà ngài cứu độ. Các nguyên tắc của đạo Thiên Chúa dạy người ta nhát gan, tự ti, tự hạ, nô lệ, khiêm nhượng, tóm lại là dạy tất cả những đặc tính của phường đểu cáng ; trái lại, giai cấp vô sản không chịu để cho ai coi mình là phường đểu cáng, cho nên cần phải có can đảm, phải ý thức được phẩm giá của mình, biết hãnh diện, biết có tinh thần độc lập, và cần như thế hơn là cần cơm cần bánh bội phần. Các nguyên tắc xã hội của đạo Thiên Chúa là những nguyên tắc của bọn nhu nhược, trái lại giai cấp vô sản có tinh thần cách mệnh.” [49].

Đây không phải là chỗ trả lời. Chỉ cần nhắc lại rằng trong các các nước dân chủ thì tòa án,  một là phải kiểm tra xem bản cáo trạng đúng hay sai như thế nào, hai là phải theo nguyên tắc của pháp luật : “audiatur et altera pars” nghĩa là : phải nghe cả bên bị nữa.

4- Một vài nhận xét tổng quát  

4.1-Ý nghĩa chữ “phê bình” 

Thường thường khi chúng ta bình luận về cái gì, khi chúng ta làm công việc của người phê bình văn học hay văn chương, thì phê bình có nghĩa là cân nhắc và phân biệt cái gì hay, cái gì dở, đâu là phải, đâu là trái, theo những tiêu chuẩn nhất định để đánh giá các sự vật cũng như các nhân vật.

Quan điểm của Marx và một số người đương thời lại khác hẳn : phê bình không còn có nghĩa là phê phán một cách trung lập, không thiên vị, nhưng có nghĩa là tấn công, không những tấn công bằng bài vở, bằng miệng lưỡi (chửi mắng), nhưng thực ra còn phải phê bình bằng khí giới, như  đã nói trên đây.

Vì thế phê bình ai tức là tấn công người ấy, phê bình tôn giáo tức là tấn công tôn giáo vậy.

4.2- Nghiên cứu tôn giáo 

Ngày nay khi chúng ta nói đến việc nghiên cứu tôn giáo, thì ai nấy biết là tìm hiểu tôn giáo, không những đứng ngoài trông vào một cách khách quan, theo những lối nhìn riêng của từng khoa học, như : lịch sử, xã hội học, kinh tế học, chính trị học, v.v. ; mà hơn nữa còn tìm cách nhìn sự kiện tôn giáo từ bên trong, theo quan điểm của chủ thể, của người trong cuộc.

Tìm hiểu từ bên trong, đây là một điểm quan trọng, vì ai cũng biết rằng trong đời sống thường nhật, người ta không phản ứng tùy theo như sự kiện khách quan như khoa hoc cho biết, nhưng phản ứng theo như ý nghĩa mình gán cho các sự kiện, và theo như ý nghĩa mà mình tưởng là người khác gán cho sự kiện.

Xin đan cử một ví dụ : tìm hiểu thế nào là tình yêu. Khi thấy có hai người xít lại gần nhau, nhà vật lý học đứng ngoài trông vào có thể hiểu theo định luật Newton, là : vạn vật tương hấp, các sự vật có hấp lực, hút nhau nhiều hay ít là  tùy theo trọng lượng của đôi bên, và gần hút mạnh, xa hút yếu. Nhà chính trị học thấy các cuộc hôn nhân giữa các vua chúa đời xưa thường chỉ là những cuộc thương lượng về chính trị để tránh việc binh đao, và đôi khi để chia cắt đất đai và ổn định biên cương. Nhà xã hội học có thể coi nhiều đám cưới như là những cuộc dàn xếp về tài sản, ruộng đất. Huyền thoại Hi lạp kể trong bài đối thoại của Platon, Bữa tiệc (Symposion = cuộc hội đàm), cho rằng ngày xưa, người ta có bốn tay, bốn chân,  hai thân dính và nhau và hai đầu quay ra hai phía ; thế rồi bị Thiên-vương Zeus phạt, bắt phải xẻ dọc làm hai, rồi từ đó về sau, người ta có hình vóc như bây giờ, nhưng vẫn nhớ mang máng là mình còn một bán-thân khác, phải đi tìm cho được để lại kết đôi thì mới thật là người. Người Việt Nam ta cũng có truyện ông tơ bà nguyệt, truyện xích thằng là dây đỏ buộc vợ chồng với nhau. Nhà sinh lý học và nhà tâm lý học thực nghiệm có thể nghĩ rằng có những yếu tố hóa học hay là sinh lý gây ra cho người ta có những nhu cầu, những dục vọng phải thỏa mãn cho yên truyện. Nhưng nếu không phải là chủ nhân ở trong cuộc, thì các lối giải thích như thế có làm cho ta hiểu tình yêu là gì đâu.

Về tôn giáo cũng thế. Ngày nay cóù khá nhiều khoa học khách quan tìm hiểu tôn giáo từ bên ngoài. Lại có những khoa học tìm hiểu từ bên trong, như : tâm lý học và phân tâm học. Nhưng rồi cũng không thể bỏ không xét đến chủ nhân trong cuộc là người tín hữu. Nhưng đây là vấn đề rất mênh mông không thể đề cập trong giới hạn bài này [50].

Về những nghiên cứu của Marx về tôn giáo, ta đã thấy là nó hạn hẹp vào triết lý của Feuerbach, của Hegel, và vào một  cái nhìn cũng hạn hẹp về kinh tế. Đó là về phần nghiên cứu khách quan. Xét về phần chủ quan thì, như ta thấy trong bản cáo trạng trên đây, Marx không có cảm tình với tôn giáo, nhất là với đạo Thiên Chúa. Có người cho là vì Marx không có tình cảm tôn giáo. Tôi không dám chắc như thế, nhưng chắc một điều là ông không có những tình cảm tôn giáo như đồng chí Engels, làm cho ông này có một thời kỳ phải xáo động tâm thần, hoài nghi, không biết thế nào là nên hay chăng. Vì thế dù sao Engels cũng còn chút cảm tình với đạo Thiên Chúa nguyên thủy, và ông tìm đọc về lịch sử đạo Thiên Chúa, mà ông cho là đã đi tiên phong, báo trước được ý thức cộng sản. Trái lại Marx không có hoài nghi gì cả. Vì thế thiết tưởng ông không có thể hiểu tôn giáo từ bên trong. Như tôi đã trình bầy khi nói về hành trình vô thần của Marx, ông đã đọc khá nhiều sách về tôn giáo trong khi ông soạn luận văn tiến sĩ triết học, nhưng lại chỉ đọc những sách phê bình và phi bác tôn giáo, chứ không đọc những chứng nhân của tôn giáo. Đặc biệt nhất là Marx đã bỏ không tham khảo sách vở của tín hữu viết trong  hơn một nghìn rưởi năm (từ cuối thời Thượng cổ cho đến hết thời Phục hưng). Cho nên phần tài liệu khách quan của Marx cũng hạn hẹp. Thực ra Marx muốn hoạt động ngay và không có thì giờ để tìm hiểu, và rồi “vô tri bất mộ” là như thế.

4..3-Chủ trương nhân-bản hay là duy-nhân-bản 

Khi phê bình tôn giáo, Marx đứng trên lập trường nhân bản, lấy con ngưới làm gốc, làm trung tâm. Một số người cho rằng ai nấy phải chọn một trong hai ngả : nếu Đức Chúa là căn bản, thì con người không có thực chất, nếu con người là trung tâm thì Đức Chúa phải “ra rìa”. Nhưng vấn đề có lẽ không đơn sơ như thế.

Thực vậy, tôn giáo cổ sơ dù sao cũng đã là “nhân bản”, lấy con người làm gốc. Đó là điều mà triết gia Feuerbach đã tìm cách minh chứng. Một số triết gia Aâu châu thời Thượng cổ chủ trương rằng vì sợ hãi mà người ta tạo ra thần linh. Đứng trước vũ trụ bao la mà mình không hiểu được, không làm chủ được, lại thấy mình nhỏ bé, cho nên người ta nghĩ rằng có các thần linh cao sang, có quyền thế hơn mình, và mình có thể cầu đảo hay là dùng thần chú để sai khiến được. Feuerbach nhận xét rằng như thế con người thực là trung tâm của tôn giáo, còn thần linh chỉ là phương tiện. Để tránh cái vô thần từ loại tôn giáo đó ra ra, thì đã có một vài nhà thần học chủ trương rằng đạo Thiên Chúa không phải là một tôn giáo (religion), nhưng là một tín ngưỡng (foi). Cũng vì lý do đó, Karl Barth, nhà thần học Thụy-sĩ theo tông phái Tin lành, đã viết một câu có tính cách khiêu khích : “Chúng tôi bắt đầu từ câu này : tôn giáo là vô-tín-ngưỡng ; tôn giáo là một công truyện, và đúng ra phải nói : đó là công truyện của người vô thần” [51].

Đạo Thiên Chúa đã xuất hiện trong môi trường tôn giáo như thế, cho nên cũng phải luôn luôn cảnh giác để tránh không coi Đức Chúa như là phương tiện đạt thân của con người. Trong cuốn sách Đạo Thiên Chúa thì dùng được việc gì ?, một tác giả Tin lành khác, là Heinz Zahrnt viết : “Người ta thường hỏi : “Vì sao các ông cần có Thiên Chúa ?”, chúng ta lại cũng thường nghe câu suy nghĩ sau đây : “Người nào tin có Thiên Chúa thì sống dễ dàng hơn, vì người ấy không sợ chết”. Ta có thể trả lời thế này : xét về kết quả trong đời sống  thực tiễn – như  : có mức sống thoải mái, có địa vị cao đẹp, tu thân cho đắc đạo, giải thích vũ trụ, bảo vệ quốc gia hay là thay đổi xã hội – thì con người không cần có Thiên Chúa. Ai tìm cách minh chứng rằng niềm tin có Thiên Chúa rất là cần thiết, vì nó có ích lợi cho con người, cho xã hội, cho quốc gia, hay là cho khía cạnh nào đó trong đời sống, thì người đó đánh giá quá thấp các năng lực đạo lý, lý trí và sản xuất của con người ; đồng thời người đó còn hạ bệ Thiên Chúa xuống thành một “phương tiện sinh nhai”, và thành kẻ bán đồ phụ tùng để vá víu cho cái đời sống đổ nát của con người”[52]. Đây cũng lại là một lập trường nhân bản nữa.  

Marx đứng trong lập trường nhân bản, nhưng không lấy con người cá nhân làm trung tâm ; vì cá nhân vừa có giới hạn trong không gian và thời gian, lại có nhiều điều thiếu thốn, tự mình không thế sống được, cho nên không ai dám có cái tư tưởng “duy ngã độc tôn” được, trừ trường hợp, như Phật dạy : vạn sự vô ngã, nghĩa là : đã không có ai cả thì cũng không có “duy ngã độc tôn” được nữa. 

Thuyết nhân bản của Marx là lấy con người nhân loại làm trung tâm. Và vì con người nhân loại là thực thể toàn diện, nhờ lao động mà làm chủ được thiên nhiên, làm cho tất cả thiên nhiên có bộ mặt người, và vì thế sống hòa thuận được với mọi người. Như thế thì không cần đặt vấn đề tôn giáo, vấn đề Thiên Chúa làm gì nữa. Và nếu có thật như thế, thì lập trường của Marx không những là nhân-bản, mà còn là duy-nhân-bản nữa, vì ngoài con người toàn diện ra thì ông cho là không có gì khác nữa.

Vậy có thật như thế hay không ? Marx không muốn trả lời một cách lý thuyết, nhưng chủ trương phải lấy thực hành để giải đáp, nghĩa là phải thực hiện cho được con người nhân loại. Vấn đề là : cho tới nay, con người toàn diện như thế, mới chỉ là một mơ ước, chứ chưa phải là một thực tại. Vì như  Henri Lefèbvre đã nhận định trên đây, còn có rất nhiều cái trong thiên nhiên mà ta chưa làm chủ được, và cũng chưa biết bao giờ làm chủ được. Nhưng đó mới chỉ là trong phạm vi các sự vật. Còn trong phạm vi các liên quan giữa người với người, tức là về liên quan xã hội và chính trị, thì cho đến nay vẫn còn cái cảnh người bóc lột người, người đè nén người. Marx thì lại quá ư  lạc quan, cứ tưởng là chỉ cần phá xong chế độ tư sản, thì tự nhiên liên quan giữa người với người phải được ổn thỏa, và rồi cũng không còn cần đặt vấn đề tôn giáo nữa, vì tất cả chỉ là phản ảnh của liên quan kinh tế mà thôi. Đừng nói đến truyện thực hành chưa giải quyết xong, nhưng chỉ nói đến truyện lý thuyết thôi : bảo rằng “chế độ tư bản” là “người bóc lột người” còn chế độ cộâng sản là ngược lại, thì lại càng không ổn !

Bà triết gia Pháp, Simone Weil, là người đã bỏ nghề dạy triết học, đi làm trong công xưởng, để sống cái thân phận của người công nhân ; bà đã viết năm 1934 trong cuốn sách Tự do và áp bức : “Hình như có một cái luật bù trừ huyền diệu, làm cho người ta không có thể làm nhẹ gánh nặng của những đòi hỏi tự nhiên (hay : thiên nhiên), mà đồng thời không làm nặng thêm cái ách của xã hội đè trên vai” [53]. Thực vậy muốn làm chủ được các mãnh lực thiên nhiên, thì cá nhân không làm được bao nhiêu, phải có tổ chức cộng tác với nhau mới có kết quả ; nhưng nói đến tổ chức, tức là nhận rằng phải có người có quyền sai bảo, và có người phải tuân lệnh, không tuân thì bị trừng phạt. Như thế tức là phải đặt vấn đề : ai có quyền sai bảo ai ? và vì lý do nào ? Đó là vấn đề chính trị.

Tuy Marx có tranh đấu cho tự do báo chí và nhiều tự do khác, nhưng ông không đưa ra ý kiến gì để tổ chức xã hội sao cho có công bình, như các triết gia Anh và Pháp, từ  Thomas Hobbes (1588-1679), John Locke (1632-1704) đến Montesquieu (1689-1755), và Jean-Jacques Rousseau (1712-1778). Cho nên khi Lênin thành lập chế độ cộng sản ở Liên Xô, thì đã thanh toán chế độ tư sản, nhưng ông không có “cẩm nang” để tổ chức chính trị.

Bao lâu vấn đề làm chủ thiên nhiên, làm chủ nhân giới, chưa được thực hành giải quyết xong, thì tất nhiên người ta còn đặt vấn đề tôn giáo. Marx cũng biết như thế. Ngày nay nhiều nhà lãnh đạo cộng sản cũng nhận rằng, trong hiện trạng xã hội, người ta còn có những nhu cầu tôn giáo cần được thỏa mãn, nhưng cần phải kiểm soát cho hợp với công ích,  và để tránh mê tín. Dĩ nhiên là thế. Nhưng coi tôn giáo chỉ là một nhu cầu – vĩnh viễn hay tạm thời, cũng vậy – tức là vẫn coi con người là trung tâm của vũ trụ, và tôn giáo chỉ là một phương tiện, nghĩa là tôn giáo không có bản chất gì cả.

Nhưng nếu Thiên Chúa và tôn giáo là cái gì khác, chứ không phải là phương tiện, không phải là thuốc an thần cho những tâm hồn bối rối, sợ sệt trước vũ trụ bao la, trước bộ máy xã hội có áp lực ghê gớm, mà mình không làm chủ được – như Karl Barth và Heinz Zahrnt đã nói trên đây – thì vấn đề Thiên Chúa và tôn giáo hay là tín ngưỡng, cần phải đặt lại, bên ngoài khuôn khổ hẹp hòi của Marx. Nhưng đây lại là một vấn đề khác.

                                                                          Lambersart, 12 / 07 / 2003          

Lời nói thêm 

Bài này đã được đăng trong tạp chí Triết Đạo (Journal of Vietnamese Philosophy and Religion, Vienna, VA, USA), năm 3 (2003), số 5, trang 66-103. Sau đó tôi có viết tiếp trong tạp chí đó (số 8, năm 4 (2004), trang 111-127) một bài khác, là “Vô thần và tôn giáo”, rồi lại viết thêm sang tiếng Việt bài “Hành trình vô thần của Karl Marx khi còn thanh niên, qua những sách đọc tham khảo về tôn giáo”, dài chừng hơn 50 trang (bài này chưa in). 

Tháng 12 năm 2008 vừa qua, nhân dịp tiếp xúc với một lớp sinh viên Cao học về tôn giáo tại Trung tâm Nghiên cứu Tôn giáo, thuộc Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, tại Hà Nội, đã có hai người hỏi tôi cùng một câu hỏi : tôi là người theo đạo Ki-tô, có theo học môn thần học, đồng thời lại nghiên cứu tư tưởng Karl Marx từ năm 1954, thế tôi có ý kiến gì về quan niệm vô thần của Karl Marx.

Đại khái tôi đã trả lời như sau :

Trước hết : Trong số sách vở viết ra thật là nhiều của Marx, hầu hết là về kinh tế, xã hội và chính trị, tôi chỉ tìm thấy chừng độ hai trang viết về tôn giáo : một trang đưa ra mấy lập luận sơ sài, một trang thì chỉ đưa ra những khẩu hiệu để làm tuyên ngôn, ví dụ : tôn giáo là thuốc phiện mê hoặc dân chúng.

Sau đó : có điều đáng chú ý, là : đại đa số các tác phẩm quan trọng của Marx đều có ghi là “phê bình”, ví dụ như phê bình triết học của Hegel, phê bình kinh tế chính trị, vân vân ; tuy vậy ông không có dành riêng cuốn sách nào cho việc phê bình tôn giáo cả. Nhưng đó không phải là không có lý do. Nhiều người cho rằng chính trong năm 1841, là năm Marx đậu tiến sĩ triết học, thì Feuerbach cho xuất bản cuốn sách Bản chất đạo Thiên Chúa (Ki-tô) ; đọc xong cuốn sách này, Marx và đồng chí Engels rất hào hứng, và chủ trương rằng phê bình tôn giáo như thế là đủ lắm rồi, cho nên sau khi đã phê bình trên trời rồi, thì nay đã đến lúc phải phê bình dưới đất, nghĩa là phê bình kinh tế, xã hội và chính trị. Marx đã kính cẩn viết thư cho Feuerbach xin cộng tác, nhưng Feuerbach khước từ vì cho rằng phê bình tôn giáo như thế vẫn còn là chưa đủ, và ông cứ tiếp tục làm việc đó cho đến hết đời, và đã viết thêm hai tác phẩm nữa để phê bình tôn giáo. Từ đó Marx bắt đầu phê bình Feuerbach và kể là không còn để ý đến tôn giáo nữa.

Sau cùng thì : Trong khi biên soạn luận văn tiến sĩ, Marx đã đọc một ít sách phê bình tôn giáo, và ông ghi chép rất cẩn thận. Có điều là những sách tham khảo đó thuộc về thời Thượng cổ Hi lạp và Rô-ma, và về thời Cận đại ; còn suốt 14 thế kỷ sau Tây lịch kỷ nguyên thì không thấy Marx ghi chép gì cả. Có lẽ là vì ông không đọc gì cả ? Và không đọc thì có lẽ là vì ông theo tiên kiến của thời Khai minh (Aùnh sáng, Lumières, Aufklaerung), mà cho đó là những thế kỷ ngu si, không cần đếm xỉa tới ? Cái tiên kiến đó vẫn còn kéo dài, cho nên nhiều người không biết rằng thời Trung cổ đó chính là lúc các dân tộc Aâu châu, sau khi phá vỡ đế quốc Rô-ma, thì đã đi từ chỗ kém văn hóa, đến chỗ ra sức học tập lấy văn hóa cổ điển của Hi lạp và Rô-ma, lúc đó còn được duy trì trong các tu viện đạo Ki-tô. Nếu không học được cái căn bản như thế thì sao có thể có phong trào Phục hưng văn hóa cổ điển, rồi đi tới phong trào Khai minh ? 

Có thể nói là tài liêïu tham khảo của Marx về tôn giáo còn nhiều thiếu sót, và cái thiếu sót nhất là ở chỗ Marx chỉ là người ngoài cuộc, có cái nhìn tập trung vào khía cạnh kinh tế, chứ không nhắm vào yếu tố tâm lý của tôn giáo, như Feuerbach đã làm, và cũng không có kinh nghiệm của người trong cuộc về tôn giáo, như đồng chí Engels đã có trong một thời gian vắn.

Theo lẽ đương nhiên, ta không có lý do gì để đòi một người chỉ chuyên môn tu đạo phải am hiểu tường tận về kinh tế chính trị. Cũng thế, ta không có quyền đòi Marx phải  hiểu biết một cách xác đáng về tôn giáo, phải hiểu biết như người trong cuộc, vì lẽ ông muốn chú tâm vào kinh tế, xã hội và chính trị, để thay đổi lịch sử nhân loại. Tuy vậy ta thấy vẫn có người đinh ninh rằng quan niệm không chuyên môn của Marx về tôn giáo là quan niệm đầy đủ, tuyệt đối, dứt khoát : đó mới thực là một thái độ khó hiểu.  

Thiết tưởng cũng nên đặt quan niệm của Marx về tôn giáo trong bối cảnh lịch sử triết học duy tâm của người Đức.

Hegel (1770-1831) trong cuốn sách Triết học về tôn giáo đã trình bầy theo một thứ tự có tính cách biện chứng tất cả các tôn giáo mà ông biết và ông cho rằng đạo Thiên Chúa (Ki-tô) là tổng hợp tất cả nỗ lực tôn giáo của nhân loại. Nhưng trong hệ thống tổng quát của ông thì Tinh thần mới là thực tại tuyệt đối. Tinh thần ở đây không phải là cái vô hình vô tượng, khác hẳn vật chất, nhưng là cái tổng hợp được tất cả thực tại tự nhiên, thực tại nhân vi do con người kiến tạo trong lịch sử. Tinh thần tuyệt đối, ý thức được về chính mình, thì  xuất hiện dưới ba hình thức : 1) hình thức cảm giác thẩm mỹ là nghệ thuật, 2) hình thức biểu tượng là tôn giáo, và 3) hình thức ý niệm là triết lý. Nói thế khác tôn giáo chưa phải là ý thức tối cao.

Tiếp theo đó, Feuerbach (1804-1872) cho rằng triết lý mới đem tới ý thức tối cao, còn tôn giáo mới chỉ là ý thức cấp dưới mà thôi. Thêm vào đó thì : nếu đạo Ki-tô là tổng hợp tất cả các tôn giáo thì chỉ cần phê bình một đạo này mà thôi, thì cũng đủ để đánh đổ hết các tôn giáo. Và ông đã làm việc đó trong cuốn sách Bản chất đạo Thiên Chúa (Ki-tô) (1841).

Đọc xong cuốn sách của Feuerbach, Marx và Engels rất hào hứng và cho rằng việc phê bình tôn giáo như thế là đã hoàn tất, cho nên không cần để ý đến tôn giáo nữa, mà chỉ cần đi tiếp chặng đường nữa, là phê bình xã hội, kinh tế và chính trị.  Cho nên khi nói về tôn giáo Marx đã noi theo truyền thống Hegel, Feuerbach, mà chủ trương rằng tôn giáo chỉ là ý thức của con người chưa đạt thân, hay là của con người đã vong thân, đã đánh mất bản thân. Có thế thôi.

Truyền thống này lấy con người làm gốc : ngoài con người và các tác phẩm con người làm nên, thì không có gì khác nữa, thần thánh hay là Thiên Chúa cũng chỉ là ảo tưởng, ảo vọng.  Nhưng quan niệm như thế không phải là không có chút duy tâm: chắc gì là ngoài  ý thức của con người thì không có gì cả ?

Lambersart, ngày 08/01/2009.

Trần Văn Toàn. 

ڰ

BẢN THẢO

ỨNG SINH LINH MỤC HỌC & SỐNG LINH ĐẠO LINH MỤC GIÁO PHẬN

GIÁO TRÌNH TU ĐỨC LỚP THẦN II & III

ĐẠI CHỦNG VIỆN THÁNH GIUSE HÀ NỘI 

2011-2012

CHƯƠNG MỘT:

ỨNG SINH LINH MỤC HỌC & SỐNG LINH ĐẠO LINH MỤC GIÁO PHẬN

C. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA LINH ĐẠO LINH MỤC GIÁO PHẬN (tiếp theo)

C.5. Linh mục giáo phận hăng say truyền giáo

Có một tương tác chặt chẽ giữa phụng vụ đích thực mà đỉnh cao là Thánh Thể[191] và truyền giáo. Chúng ta truyền giáo là để đưa mọi người vào hiệp thông với Thiên Chúa. Và chính kinh nghiệm này sẽ thúc đẩy chúng ta truyền giáo. Phụng vụ Thánh Thể còn được kết thúc bằng mệnh lệnh truyền giáo: chúng ta được sai đi chia sẻ với tất cả mọi người kho tàng chúng ta đã khám phá trong thánh lễ qua hai bàn tiệc Lời Chúa và Thánh Thể.[192]

Chúa Giêsu là nhà truyền giáo được Chúa Cha thánh hóa và sai đi đầu tiên.[193] Đức Mẹ thực hiện sứ mệnh truyền giáo khi mang Chúa Giêsu đến thăm bà Elizabeth. Các tín hữu sơ khai đã hăng say truyền giáo, dù phải chịu bách hại:“Hội Thánh tại Giêrusalem trải qua một cơn bắt bớ dữ dội. Ngoài các Tông đồ ra, mọi người đều phải tản mác về các vùng quê miền Giuđê và Samari… những người phải tản mác này đi khắp nơi loan báo lời Chúa.”[194] Trong hoàn cảnh nhiều người phải di dân và di cư hiện nay trên thế giới, ĐTC Biển Đức XVI coi hiện tượng di dân là một dịp may Chúa gởi đến để rao giảng Tin Mừng cho thế giới hôm nay... Chính di dân đóng vai trò đặc biệt trong công tác này, vì họ góp phần trở nên “sứ giả của Lời Chúa và chứng nhân của Đức Giêsu Phục Sinh, niềm hy vọng của thế giới.”[195]

Công Đồng Vaticanô II, đặc biệt qua Sắc lệnh Ad Gentes, giúp Giáo Hội tái khám phá căn tính truyền giáo của mình. Truyền giáo là bản chất, là lẽ sống, là lý do tồn tại và là mục đích của Giáo Hội.[196] Do lãnh nhận lệnh truyền của Chúa Giêsu,[197] linh mục là nhà truyền giáo tự bản chất và phải luôn hăng say truyền giáo. Nếu không thế, linh mục sẽ không còn là linh mục nữa và đánh mất căn tính của mình, như thánh Phaolô quả quyết: “Đối với tôi, rao giảng Tin Mừng là một sự cần thiết bắt buộc phải làm. Vô phúc cho tôi, nếu tôi không rao giảng Phúc Âm.”[198]  

Nhà xã hội học Pierre Hegy nhận xét rằng “việc Công đồng Vaticanô II coi truyền giáo là bổn phận của tất cả mọi người đã được rửa tội xem ra chưa được thi hành triệt để.” Quả thật, ngày 31/10/2011 vừa qua, dân số thế giới đạt ngưỡng bảy tỷ người.[199] Số người trên thế giới gia tăng, nhưng sự tăng trưởng của Giáo hội Công giáo hiện nay không theo kịp sự tăng trưởng của thế giới. Người Hồi giáo trên thế giới đã nhiều hơn người Công giáo, và các Giáo hội đang phát triển ở châu Á, châu Phi và châu Mỹ Latinh là các cộng đoàn Tin Lành. Hồi giáo và Tin Lành đang phát triển nhanh gấp hai lần Công giáo. Chúng ta phải tự hỏi tại sao những người khác đang làm nhiều hơn chúng ta trong việc chia sẻ đức tin của họ? Nếu chúng ta không truyền giáo, không còn thấy mình được sai đi nữa, chúng ta không còn là Giáo hội thực sự nữa.[200]

Đấng Cứu Thế đã sinh ra ở Á Châu, nhưng Kitô giáo ở Á châu ngày nay vẫn còn là một thiểu số tuyệt đối ở cái lục địa rộng lớn nhất địa cầu này, với gần hai phần ba dân số thế giới.[201] Vậy chúng ta phải có trong trí óc và con tim lời kêu gọi khẩn thiết tiếp tục sứ vụ của Chúa Giêsu cho đồng bào mình, với ước vọng nồng cháy làm cho Ngài được nhận biết và yêu mến. ĐHY Ivan Dias, đặc sứ của ĐTC nhắc nhở tại Lavang: “Chúng ta phải tự vấn lương tâm – trong tư cách cộng đồng Giáo Hội cũng như trong tư cách cá nhân – chúng ta có thể sống đức tin thế nào cho tốt hơn và có thể thực hành khá hơn sứ mệnh chúng ta đã nhận lãnh từ Chúa chúng ta:’Anh em hãy đi và làm cho muôn dân trở thành môn đệ, làm phép rửa cho họ, nhân danh Cha và Con và  Thánh Thần, dạy bảo họ tuân giữ mọi điều Thầy đã truyền cho anh em.’[202] Huấn lệnh này ngày nay rất khẩn trương và nghiêm khắc hạch hỏi lương tâm chúng ta, khi chúng ta nghĩ đến 94% người Việt Nam chưa biết Chúa Giêsu.”[203]

Công Đồng Vatican II mở rộng tầm nhìn của chúng ta ra với Nước Thiên Chúa, lớn hơn là Giáo Hội mà chúng ta thường quan niệm, và thúc đẩy chúng ta truyền giáo. ĐTC Biển Đức XVI dùng hình ảnh ngôi nhà chung của mọi dân tộc để diễn tả Nước Thiên Chúa này trong ý hướng truyền giáo như sau: “Trong một xã hội đa sắc tộc càng ngày càng kinh nghiệm những hình thức cô độc và dửng dưng đầy quan ngại, các kitô hữu phải học biết đề nghị những dấu chỉ hy vọng và trở nên những người anh em đại đồng, bằng việc vun trồng những lý tưởng lớn lao biến đổi lịch sử, và không ảo tưởng sai lạc hay sợ hãi vô ích, dấn thân biến hành tinh này thành ngôi nhà chung của mọi dân tộc.”[204]               

Giáo Hội tại Á châu ngày càng thao thức sứ mệnh của mình: Tháng 10/2006 một Hội nghị được tổ chức tại Thái Lan với đề tài “Hãy đi và nói với mọi người câu chuyện của Chúa Giêsu tại Á châu” và từ 30/8-5/9/2010 có Hội nghị Giáo dân Á châu tại Séoul với đề tài “Loan báo Chúa Giêsu tại Á châu hôm nay” nhấn mạnh tầm quan trọng của Hội nghị: “Sáng kiến của đại hội này muốn là một cử chỉ ân cần truyền giáo đối với một châu lục giàu truyền thống văn hóa và tôn giáo, một châu lục đang nổi lên trên trường thế giới, giữa những biến chuyển to lớn đủ loại.”[205]  

Truyền giáo không chỉ nhắm tới lương dân hầu đưa người ngoài vào trong Giáo Hội, mà còn nhằm thăng tiến người ở trong Giáo Hội, nhằm làm cho Phúc Âm thấm nhuần đời sống người tín hữu, đời sống và mọi hoạt động của Giáo Hội và xã hội. Trong nỗ lực này, lời khuyên của thánh Phaolô cho môn đệ Timôthêô vẫn luôn còn là thời sự và nặng ý nghĩa cho linh mục giáo phận hôm nay: “Anh hãy rao giảng lời Chúa, hãy lên tiếng, lúc thuận tiện cũng như lúc không thuận tiện; hãy biện bác, ngăm đe, khuyên nhủ, với tất cả lòng nhẫn nại và chủ tâm dạy dỗ. Thật vậy, sẽ đến thời người ta không còn chịu nghe giáo lý lành mạnh, ... sẽ ngoảnh tai đi không nghe chân lý, nhưng hướng về những chuyện hoang đường.”[206] 

Từ đó, chúng ta có cụm từ tái Phúc Âm hóa[207] và có thể liên kết với bất cứ phạm trù nào, ví dụ tái Phúc Âm hóa Phụng vụ, tái Phúc Âm hóa nhân sự, tái Phúc Âm hóa cơ cấu, tái Phúc Âm hóa cộng đoàn, tái Phúc Âm hóa giảng thuyết v.v... Và chính việc tái Phúc Âm hóa này làm cho chúng ta có đủ nội lực và khả năng thực hiện công cuộc truyền giáo hiệu quả, như thánh Phaolô quả quyết “Tình yêu Chúa Kitô thúc bách tôi” khiến “tôi có thể làm đuợc mọi sự trong Đấng ban sức mạnh cho tôi.”[208]  

Quả thế, chính khi linh mục giáo phận nỗ lực truyền giáo thì đời sống và sứ vụ của mình tìm được nguồn năng lực mới, như ĐTC Biển Đức nói trong Sứ điệp truyền giáo 2011: “việc không ngừng loan báo Tin Mừng cũng tái tạo sức sống cho Hội Thánh, sự nhiệt tình và tinh thần tông đồ của Hội Thánh; nó giúp đổi mới các phương pháp mục vụ của Hội Thánh để có thể luôn phù hợp hơn với các hoàn cảnh mới – cả những hoàn cảnh đòi hỏi một cuộc tân Phúc Âm hóa – và được sinh động hóa bằng nhiệt tình truyền giáo.”[209]  

Trong chiều hướng này, ĐTC Biển Đức XVI triệu tập THĐGMTG lần thứ XIII, sẽ họp từ 7-28/10/2012 với đề tài “Tân Phúc âm hóa để truyền bá Đức Tin Kitô giáo” trong định hướng: mới trong nhiệt huyết, mới trong phương pháp, mới trong cách diễn tả, nghĩa là phải đặt Thiên Chúa ở trung tâm đời sống của chúng ta. Trong viễn tượng này, chúng ta được kêu gọi xét lại ơn gọi và sứ mệnh, nghiêm túc phản tỉnh về căn tính của mình, trở nên người Kitô hữu đích thực, cộng tác viên của Chúa Thánh Thần, để sức mạnh của Chúa Thánh Thần đổi mới toàn thể cộng đồng Kitô giáo.[210] Vì vậy trong Sứ điệp Ngày Thế Giới Truyền Giáo năm 2012, ĐTC Biển Đức XVI, bằng ba biến cố: kỷ niệm 50 năm sắc lệnh Ad Gentes, khai mạc Năm Đức Tin và THĐGMTG về Tân Phúc Âm hóa, tái khẳng định ý muốn của Giáo Hội can đảm và hăng hái dấn thân hơn nữa trong sứ mạng đến với muôn dân để Tin Mừng đạt tới mọi chân trời góc bể.[211]

C.6. Linh mục giáo phận trở nên mục tử như Chúa Kitô 

Đức Gioan Phaolô II bắt đầu Tông huấn Pastores Dabo Vobis bằng những lời của ngôn sứ Giêrêmia “Ta sẽ ban cho các ngươi những mục tử như lòng Ta mong ước.”[212] Ngài đã chọn hình ảnh người mục tử trong Kinh Thánh, mà Chúa Giêsu đã dùng để diễn tả chính căn tính và sứ vụ của Người,[213] với hy vọng chỉ cho chúng ta con đường thoát khỏi cuộc khủng hoảng căn tính linh mục. Ngài diễn tả ơn gọi nên thánh đặc thù của linh mục giáo phận bằng những lời sau đây: “Do tác dụng của việc thánh hiến, các linh mục được nên đồng hình dạng với Đức Giêsu Vị Mục Tử Nhân Lành và được mời gọi sao chép bằng cuộc sống đức ái mục tử của mình.”[214] Sự thánh thiện của linh mục giáo phận hệ tại việc trung thành sống đức ái mục tử của Chúa Kitô Mục Tử Nhân Lành. Do đó, linh đạo của linh mục giáo phận là trở nên đồng hình dạng với Chúa Giêsu Kitô “là Đầu, Mục Tử và Hôn Phu của Giáo Hội”[215] nhờ tác động của Chúa Thánh Thần trong Bí tích Truyền Chức.  

Trong các sách Tin Mừng, hình ảnh “mục tử” thể hiện Chúa Giêsu cách tốt nhất: là “mục tử nhân lành” hiến dâng mạng sống vì đàn chiên.[216] Ngài “chạnh lòng thương xót” đám đông vì “họ như chiên không người chăn giữ.”[217] Ngài đã hoà nhập việc tự hy sinh chính đời mình với sứ mệnh và tác vụ của Ngài: “Con Người không đến để được hầu hạ, nhưng là để hầu hạ và thí ban mạng sống mình làm giá chuộc thay cho nhiều người.”[218] 

Khi đọc và suy gẫm Tin Mừng, chúng ta dễ có ấn tượng sâu đậm về lòng nhân ái của Chúa Giêsu: Ngài bồng ẵm các em bé vào lòng, chúc lành cho chúng, nhắc nhớ rằng Nước Thiên Chúa thuộc về những người giống như chúng;[219] Ngài yêu mến và ghé thăm các bạn hữu, tương giao thân tình nồng nhiệt với họ, cảm thương Ladarô đến độ sa nước mắt.[220] Ngài cũng nếm cảm nỗi đói khát, cô đơn và buồn sầu như ai khác. Ngài là Thiên Chúa và là con người trọn vẹn, và thần tính của Ngài không hề làm nhân tính Ngài bị sút giảm đi chút nào. Lòng nhân ái của Chúa Kitô được nhìn thấy rõ rệt nhất nơi tấm lòng trắc ẩn của Ngài. “Trắc ẩn” không chỉ có nghĩa là thương hại người ta, mà đúng hơn, trắc ẩn là cảm nếm nỗi đau khổ nơi người ta, cùng chịu đau khổ với họ. Chúa Giêsu đã cảm nhận cơn đói mệt của đám đông đi theo Ngài trong hoang địa.[221] Trái tim trắc ẩn của Ngài đã hoàn toàn đồng cảm với và mang lấy gánh buồn đau của người góa phụ đang khóc thương vì mất đứa con trai duy nhất.[222] Người góa phụ này đã không xin phép lạ, mà chính Chúa Giêsu đã quyết định làm như thế; phải chăng Ngài nhìn thấy trước nơi người góa phụ ấy hình ảnh của chính Mẹ yêu dấu của Ngài, khi Mẹ sẽ đón nhận vào vòng tay mình tấm thi thể tan nát của chính Ngài sau này? Ngài cảm nhận được lòng thống hối của người đàn bà tội lỗi đang sa nước mắt rửa và lấy tóc mà lau chân Ngài như dấu chứng của một trái tim chứa chan lòng mến.

Lòng trắc ẩn của Ngài đã thúc đẩy Ngài đi đến gặp gỡ và ngay cả đụng chạm những người phung hủi mà xã hội liệt vào hạng ô uế không thể đụng chạm đến được.[223] Lòng nhân ái của Chúa Giêsu đã làm cho Ngài có thể đi vào trong mối tương quan với từng người và với tất cả: những người đau ốm và những người khốn khổ, những người nghèo và những người bị áp bức, những người tội lỗi và những người thánh thiện. Mặc dù tiếp xúc với đám đông quần chúng, Ngài vẫn không bao giờ quên các cá nhân và nhu cầu của họ. Ngài dừng lại với anh ăn xin mù Bartimê.[224] Bị cả một đám đông chen lấn xô đẩy, nhưng Ngài vẫn cảm nhận được đức tin của người phụ nữ đang cố kín đáo chạm đến mép áo Ngài để được chữa lành chứng bệnh băng huyết của chị.[225] Ngài đã cảm kích bởi lòng quảng đại của bà góa nghèo dâng trọn số tiền mà bà đang có để sống vào hòm tiền của Đền Thờ.[226]

Để nên giống Chúa Kitô, linh mục giáo phận cần có lòng nhân ái và trắc ẩn như Ngài, biết cảm thông với người ta, vì người ta, nhất là những người đau khổ trong thân xác cũng như trong tâm hồn, cảm nhận “những vui mừng và hy vọng, những ưu sầu và lo lắng của con người ngày nay, nhất là những người nghèo và những người đau khổ…”[227] Linh mục giáo phận không thể vô cảm, vô can, hay lãnh đạm đối với bao nỗi đau buồn và bao nỗ lực đấu tranh của những người mà mình có bổn phận phục vụ. Niềm vui và nỗi khổ của họ có âm vang trong cõi lòng linh mục giáo phận.

Linh mục giáo phận được uỷ thác chăm sóc đời sống thiêng liêng, và cả đời sống vật chất của dân ngài. Thời gian không còn là của riêng ngài vì ngài sẵn sàng phục vụ dân chúng, đôi khi cả đến 24 giờ mỗi ngày. Mối quan tâm của ngài là hạnh phúc của đoàn chiên, chứ không phải là hạnh phúc riêng của ngài. Linh mục giáo phận là “cha” của tất cả mọi người, bởi vì ngài không có gia đình riêng và coi mỗi gia đình trong giáo xứ của ngài như là gia đình của mình. Ngài đồng hành với dân chúng ở mọi thời điểm khác nhau trong cuộc đời của họ, từ trong dạ mẹ đến nấm mộ. Bác ái mục tử đòi hỏi linh mục giáo phận tận tụy hy sinh, trao phó chính mình cho dân và họ có vị trí trung tâm trong cuộc sống của ngài. Linh mục giáo phận năng thăm viếng đoàn chiên và biết tên mỗi người; trong những lúc khủng hoảng và khó khăn, họ mong đợi có ngài đứng bên cạnh họ, cá nhân cũng như tập thể. Đặc biệt khi sứ vụ gắn liền với những vấn đề tìm kiếm công lý và nhân quyền, có lẽ linh mục giáo phận phải đối diện với nhiều chống đối từ những thế lực bên trong lẫn bên ngoài, khiến ngài có thể phải chịu nhiều thử thách gay go và đau khổ, tuy nhiên ngài không thể tránh khỏi thách đố ấy nếu ngài thực sự là người mục tử nhân lành.

Sứ vụ tông đồ của linh mục giáo phận là cho tất cả mọi tầng lớp dân chúng, nhưng ngài được mời gọi bày tỏ chọn lựa ưu tiên cho người nghèo và người thiếu thốn được uỷ thác cho ngài chăm sóc,[228] cũng như quan tâm đặc biệt đến những người già yếu, bệnh tật và hấp hối.[229] Sứ mạng Phúc âm hoá của Giáo hội không phép linh mục giáo phận tách rời lãnh vực “giải phóng và thăng tiến con người” khỏi đời sống và hoạt động mục vụ của ngài, mặc dù phải luôn luôn nhớ là sứ mạng riêng của Giáo hội là rao giảng chân lý của quê hương trên trời, là cái vượt quá tất cả những gì mà trí khôn nhân loại có thể nghĩ tưởng.

Linh mục giáo phận cử hành Lời Chúa và các Bí tích cho giáo dân, đặc biệt bí tích Thánh Thể. Vì thế những chức năng tiên tri, tư tế và lãnh đạo của ngài quyện xoắn với nhau. Ngài là người rao giảng Tin Mừng chính yếu, người dạy giáo lý chính yếu, người thầy đầu tiên, người hướng đạo và người bạn của trẻ em, người trẻ, người già,[230] cũng như việc cổ võ ơn gọi linh mục và tu sĩ là một trách nhiệm thuộc về chính căn tính của ngài.[231]  

Sự tự hiến trong đức ái mục tử có một ý nghĩa đặc biệt trong việc cử hành Hy tế Thánh Thể. Cử hành này đem lại cho linh mục giáo phận hứng khởi, động lực và sức mạnh để tự hiến hy sinh cho đoàn chiên: “Thánh Thể trình bày và làm cho hiện diện một lần nữa hiến tế Thập giá, quà tặng trọn vẹn của Chúa Kitô cho Giáo hội, món quà Thân xác được trao ban và Máu đổ ra, như chứng tá tối thượng sự kiện Ngài là Đầu và Mục tử, Đầy tớ và Hôn phu của Giáo hội. Do đó, đức ái mục tử của linh mục không chỉ bắt nguồn từ Thánh Thể mà còn khám phá trong cử hành Thánh lễ sự hiện thực cao nhất của nó, như là chính từ Thánh Thể mà ngài đón nhận ân sủng và nghĩa vụ trao ban toàn bộ cuộc đời của ngài.”[232] Tất cả hoạt động của linh mục giáo phận được hiệp nhất trong Thánh lễ và Thánh Thể trở nên nguyên lý động lực nội tại và nguồn mạch hứng khởi của đức ái mục tử của ngài, nó thống nhất và tạo sự hài hoà, cân bằng cái tôi nội tại và ngoại tại của ngài.[233]

 Linh mục giáo phận không chỉ chăm sóc, nhưng còn đào tạo cộng đoàn tín hữu gắn bó với Giáo hội địa phương cũng như Giáo Hội phổ quát.[234] Cộng đoàn này được xây dựng trên việc cử hành Thánh Thể, vốn là nền tảng của tinh thần cộng đoàn thực sự, được đánh giá bởi những công việc bác ái và những hình thức khác của chứng tá kitô mà cộng đoàn dấn thân, bởi nhiệt tâm và hoạt động truyền giáo mà cộng đoàn chứng minh, bởi sự sinh động của đời sống cầu nguyện và thờ phượng của cộng đoàn, bởi cách mà cộng đoàn này dẫn dắt các linh hồn đến với Chúa Kitô,”[235] và làm cho “con đường của những người chưa có niềm tin đến với Giáo hội trở nên dễ dàng hơn; đồng thời cũng khuyến khích, nâng đỡ và củng cố tín hữu trong những cuộc chiến đấu thiêng liêng của họ.”[236]

 Một chiều kích không thể thiếu trong sứ vụ tông đồ của linh mục giáo phận là cổ võ sự đại kết[237] để lời cầu nguyện “xin cho tất cả nên một”[238] của Chúa Kitô có thể được trở nên hiện thực. Linh mục giáo phận luôn cố gắng xây dựng những mối liên hệ thân thiện với các tín hữu kitô khác, đặt nền tảng trên tình yêu kitô giáo và tư cách môn đệ chung của Chúa Kitô và theo giáo huấn của Giáo hội. Ngay cả với “những giáo phái cực đoan và không khoan nhượng, thường gây hấn với Công giáo,”[239] linh mục giáo phận cũng cố gắng đề xướng đối thoại và tìm hiểu những quan điểm của họ.

Chúng ta đang sống trong một thế giới đa tôn giáo và đa văn hoá, đối thoại với các tôn giáo khác “là một công việc quan trọng trong việc tông đồ của Giáo hội,”[240] linh mục giáo phận “nên cởi mở và có một kiến thức cân xứng về các tôn giáo khác, nhất là những giá trị chứa đựng “hạt giống Lời Chúa” và “sự chuẩn bị cho Tin Mừng.”[241] Tất cả mọi vấn đề liên hệ đến nhân loại như là hoà bình, công bằng, nhân quyền, sinh thái… đều thiết yếu đối với việc loan báo Nước Thiên Chúa và là những vấn đề Giáo hội phải đối thoại với tất cả mọi người thiện chí, bởi vì tất cả mọi người là con cái Thiên Chúa và thuộc về cùng một gia đình nhân loại. Do đó, linh mục giáo phận có bổn phận huấn luyện giáo dân của mình tinh thần liên đới và cộng tác với tất cả mọi tôn giáo để xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn dựa trên những giá trị thần linh và nhân bản thực sự.  

Nhờ cuộc sống độc thân, linh mục giáo phận hoàn toàn có tự do để yêu thương, quan tâm và chăm sóc mọi người, và là của mọi người, bởi vì mọi người có quyền đòi hỏi linh mục giáo phận không thuộc về riêng một ai cả: “Linh mục được mời gọi bắt chước Chúa Kitô và mang trọn tấm lòng đồng cảm của Ngài đến cho những người ốm đau tật nguyền… Linh mục không giống với Chúa Kitô ở chỗ linh mục không có quyền năng để chữa lành các anh chị em đau yếu, tuy nhiên, linh mục có thể đem lại cho họ sự an ủi về mặt luân lý và tâm linh, nâng đỡ họ trong cơn thử thách và ngay cả có thể giúp họ mau chóng bình phục hơn.”[242]

Có thể cha xứ không xóa tan được nỗi thống khổ của người dân, nhưng chính sự hiện diện của cha xứ trong nỗi thống khổ của họ sẽ đem lại cho họ niềm hy vọng và sự chữa lành. Cha xứ không chỉ phục vụ những người bệnh tật và đau khổ, mà ngược lại cha xứ đồng thời cũng nhận được sự nâng đỡ lớn lao từ nơi họ; cha xứ không chỉ hướng dẫn và chăm sóc họ mà còn được họ chăm sóc và hướng dẫn: Sự hy sinh và kiên nhẫn chịu đựng của họ có sức đánh động và là nguồn nghị lực nâng đỡ cha xứ; sứ vụ đối với những người bệnh tật, đau khổ, nghèo túng… có sức khích lệ tinh thần cha xứ, làm cho cha xứ giàu tính người hơn và nên giống Chúa Kitô hơn, nhất là cảm nhận được ý nghĩa cứu độ của những giới hạn và bất lực của mình, như chính lúc Chúa Giêsu bị đóng chặt vào thập giá, không cựa quậy chi được nữa, là lúc Ngài hoàn tất công trình cứu độ: Khi không còn làm được việc của Chúa, chúng ta mới thực sự có được kinh nghiệm về chính Chúa: Chúa Là Tất Cả.

____

Chú thích

LTS. Đêm tối càng dày đặc thì đốm lửa càng trở nên hiệu quả và cấp bách. Giữa một rừng truyền thông xảo quyệt thì một tiếng nói trung thực đáng trân trọng biết bao? Xin ghi ơn tất cả những ai đang nỗ lực ngày đêm chắp cánh cho Quê Hương và Giáo Hội Công Giáo Việt Nam bay lên.