<<<

HẠNH PHÚC HÔN NHÂN THEO HỮU LƯ T̀NH CẢM

Nếu tính tự trọng, tự tin, hay tự lập có sức mạnh rất mănh liệt trong những quyết định và lối sống của một người, th́ khả năng đối kháng của nó trước những va chạm là động lực chính yếu có sức tàn phá, hoặc hủy diệt ghê gớm về mặt tâm lư. Nó có thể tạo nên những bất hạnh lớn lao cho nhiều gia đ́nh. Ứng dụng những phân tích đó vào đời sống hôn nhân, chính là hành động chuyển hướng sức mạnh của nó thành những yếu tố hữu ích mang lại hạnh phúc, thay v́ để nó hủy diệt hạnh phúc mà ta đang có.

Để xây dựng hạnh phúc hôn nhân, căn cứ vào những phân tích và khám phá về tâm lư như đă được đề cập đến ở những chương trên, chính là thái độ của người chồng hay người vợ tự nhận ra những tư tưởng kỳ quặc hoặc sự tin tưởng sai lầm của ḿnh để sửa sai. V́ những ư nghĩ và sự tin tưởng đó là căn nguyên sinh ra trăm thứ hiểu lầm, lủng củng cho nhiều cặp vợ chồng. Chính nó đă hướng dẫn ư chí, hành động và ngôn ngữ của họ thành những chống đối hoặc tự cô lập ḿnh với người chung quanh. Do đó, người chồng hoặc người vợ chỉ là những nạn nhân đáng thương hại. Trong những trường hợp như thế, dù là người chủ động hay nạn nhân, tất cả đều sống trong đau khổ và bất hạnh.

Khi tŕnh bày về phương pháp Hữu Lư T́nh Cảm Trị Liệu, Albert Ellis đă phân tích tâm lư con người và cô đọng thành thuyết ABC. Nó được giải thích đơn sơ như sau:

- A (mẫu tự đầu của chữ activating agent, activity, action): Có nghĩa là những tác động của một người. Tác động ở đây bao gồm một cử chỉ, một cái nh́n, một khoé mắt, một lời nói, một hành động, hoặc bất cứ biến cố nào trực tiếp hay gián tiếp ảnh hưởng đến con người từ bên ngoài hay bên trong cuộc sống. Nó cũng nhằm diễn tả những hành động của một người đối với những người khác, mà họ nghe được, thấy được, và cảm được.

- B (mẫu tự đầu của chữ belief system): Có nghĩa là hệ thống tin tưởng, cách thức suy tư, lư luận, ư kiến, hay sự xác tín của mỗi người. Đây là sự tin tưởng của tri thức và hiểu biết chứ không hẳn phải là niềm tin tôn giáo, mặc dù niềm tin ở tôn giáo cũng có tác dụng mạnh mẽ trong cuộc sống của con người.

Hệ thống tin tưởng ấy có thể là đúng, hợp t́nh, hợp lư. Ngược lại, hệ thống tin tưởng ấy có thể là sai, vô lư, hay điên rồ, cuồng tín. Thí dụ hành động phá thai, ly dị hiện nay đang tạo nên những cuộc tranh chấp đôi khi rất gay gắt giữa những người tin rằng hành động phá thai và ly dị là đúng, hoặc ngược lại, hành động phá thai và ly dị là sai.

Đối với những người ủng hộ, th́ việc người phụ nữ dùng quyền tự do của ḿnh để quyết định nên phá hay không nên phá thai là một việc làm chính đáng, và hợp pháp. Ngược lại, đối với những người chống đối, th́ phá thai là một việc làm giết người, vô lương tâm, và tội lỗi.

Một cách tương tự, hành động ly dị cũng đang được nhiều người ủng hộ, hoặc chống đối.

- C (mẫu tự đầu của chữ consequence): Có nghĩa là hậu quả hay kết quả, thành quả. Tùy theo mức độ và sắc thái tin tưởng sẽ dẫn đến những ư nghĩ hành động. Những quyết tâm này lại được phong phú hoá nhờ tự do và phán đoán riêng của từng người. Từ đó, tuy cùng một vấn đền, một sự việc nhưng mỗi người có một phán đoán và cái nh́n khác nhau.

Tóm lại, bất cứ hành động nào của một cá nhân, một đoàn thể, hay một dân tộc cũng đều được lọc qua hệ thống tin tưởng, rồi mới phát sinh ra những kết quả tương ứng bằng hành động.

Với cùng một tác động, nhưng tùy hệ thống tin tưởng của người tiếp nhận, hợp lư hay vô lư, kết quả sẽ thuận lợi hay bất thuận lợi cho chính họ và người chung quanh. Thí dụ, cũng một cử chỉ nháy mắt, giữa hai người bạn thân hoặc giữa hai vợ chồng thường được coi là một tín hiệu tốt, đồng ư, hay khen thưởng. Nhưng những cái nháy mắt giữa một người đàn ông và người đàn bà chưa quen biết xẩy ra tại một vũ trường, hay trong một buổi dạ tiệc lại được quan niệm là những cái liếc mắt đưa t́nh hay tán tỉnh.

Những phân tích này nhắm thẳng vào người có vấn đề và những nạn nhân liên hệ để t́m hiểu tận căn gốc những rắc rối trước khi nó bùng nổ, phá vỡ hạnh phúc hôn nhân. Trong nhiều trường hợp, trước quyết định ly dị không phải chỉ người vợ mà ngay cả người chồng cũng cảm thấy run rẩy, sợ hăi và hoảng hốt, mặc dù trước đó họ căi vă, chửi bới, và đánh đập nhau đôi khi hung bạo, tàn nhẫn. Nhiều người c̣n tỏ thái độ hân hoan và vui mừng ngóng chờ để được ly dị.

Nhưng sau khi xé tờ giấy hôn thú xong, nhiều người đă cảm được cái sai lầm của hành động ly dị. Họ bắt đầu nh́n lại quá khứ và chợt khám phá ra rằng những sai trái, những thất trung, thất tín của ḿnh hay của người phối ngẫu đă đến từ hậu quả do những phán đoán sai lầm, thiếu hiểu biết và thông cảm. Thái độ miễn cưỡng chấp nhận này, theo những nghiên cứu về đời sống t́nh cảm và tâm lư của những người độc thân sau khi đă ly dị cho biết, đời sống họ - nhất là về phía đàn ông - thường gặp nhiều bất ổn về mặt tâm lư. Có lẽ v́ vậy mà ngay từ đầu, Thượng Đế đă phán: “Đàn ông sống một ḿnh không tốt” (Gen 2:18).

Khám phá những tiềm ẩn của hành động, là để không kết án hành động một cách vội vàng, thiếu chính xác, và thiếu thông cảm. Trong nhiều trường hợp, chủ ư tốt của một người bị hiểu lầm, hoặc xuyên tạc, và v́ thế tự ái bị va chạm, kéo theo phản ứng của hệ thống pḥng vệ làm cho họ trở thành yên trí, đôi khi cố chấp. V́ thế, nếu vô t́nh sự kết án của ta va chạm tới hệ thống tin tưởng và hành động của người đó, hậu quả sẽ trở thành trầm trọng, mặc dù những việc làm bên ngoài chỉ là những chuyện nhỏ nhoi, không đáng kể.

Tuy nhiên, ta cũng không nên phủ nhận trách nhiệm và những ràng buộc có tính cách luân lư, đạo đức giữa những tương quan trong đời sống hôn nhân. Đối với những người chủ động trong các cuộc chia rẽ hôn nhân, nhận thức chung của mọi người vẫn cho rằng đó là một việc làm thiếu lương tâm và đạo đức. Chính người đó đôi lúc có lẽ cũng cảm thấy áy náy và hối hận! Sự cắn rứt của lương tâm có thể phát sinh thành những hậu quả đưa đến tâm bệnh, hoặc ít nhất người nhận thấy ḿnh có tội, luôn luôn phải sống trong lo âu, trốn tránh, hoặc giả tạo.

Đời sống hôn nhân thường ngày vẫn thấy có những câu chuyện xẩy ra, thí dụ một người đàn ông bất chấp dư luận, sẵn sàng từ bỏ gia tài, tiền bạc, danh vọng, và cả vợ con để đi theo một người đàn bà mà dưới con mắt khách quan của nhiều người, người đó thật sự thua kém người vợ cũ của ông ta.

Người ta cũng không dễ dàng giải thích một cách thỏa đáng lư do về hiện tượng một số phụ nữ mặc dù đă có con, có cháu nhưng vẫn lén lút, vụng trộm ái ân, t́nh cảm với những đàn ông khác. Một số trường hợp c̣n nhẫn tâm bỏ con bị đau ở nhà để đi chơi với t́nh nhân, trước khi phũ phàng bỏ chồng, bỏ con đi theo tiếng gọi của ái t́nh mới.

Tại sao nhiều thiếu nữ con nhà đàng hoàng, tử tế, có tất cả những yếu tố thành công và hạnh phúc, lại sẵn sàng đi theo một người tội phạm đang bị lùng bắt, chấp nhận mọi đau khổ kể cả sự hất hủi và hành hung của người đó? Tại sao nhiều thanh thiếu niên bỏ nhà trốn học, sống gian díu với những thành phần băng đảng hoặc nghiện hút? Có thể là do t́nh yêu đă thôi thúc họ làm những chuyện mà người b́nh tĩnh, ngoài cuộc cho là mù quáng như thế? Hay cũng có thể tin rằng từ con người nào đó, có khả năng chinh phục và thu hút niềm tin của họ?

Nhưng dù dưới bất cứ lối giải thích nào, ta cũng khó ḷng loại bỏ ảnh hưởng của hệ thống tin tưởng cố định của những nạn nhân đó vào những người, hoặc những sự việc mà họ đang tin tưởng. Sự tin tưởng đó mạnh mẽ đến độ lấn át cả những ǵ mà người ngoài cuộc tin là không thể thực hiện được.

Nếu niềm tin ảnh hưởng cả một tập thể, một dân tộc th́ sức phản kháng mănh liệt của nó thật là ngoài sức tưởng tượng của con người. Đi vào với thực tế của dân tộc Việt Nam suốt hàng ngàn năm qua, niềm tin vào những giá trị đạo lư gia đ́nh mà ta gọi là Tam Cương, Ngũ Thường đă g̣ ép và đè nén người đàn bà trong một cuộc sống nhiều khi hết sức bất công và tồi tệ. Với cái nh́n mới mẻ của con người thời đại, ta không thể hiểu được tại sao những người đàn bà con gái đó lại có thể sống và làm được những hành động b́nh thường của nghĩa vụ làm vợ và làm mẹ. Nguyên một hành động như thế, cũng đủ để ca tụng họ là những nữ nhi anh hùng rồi!

Ngày nay, h́nh ảnh những bà mẹ tại quê nhà cũng vẫn là những h́nh ảnh của con người lao nhọc và vất vả v́ chồng, v́ con. Ca dao Việt Nam đă diễn tả thái độ hy sinh đến quên ḿnh của họ như sau:

“Có con phải khổ v́ con,
Có chồng phải ngậm bồ ḥn đắng cay”.

H́nh ảnh đó, vẫn c̣n t́m thấy trong nhiều gia đ́nh Việt Nam trên những miền đất tạm dung. Một hôm, một cặp vợ chồng nọ được đưa tới văn pḥng tâm lư. Cả hai dưới 50 tuổi, nhưng trông già hơn một cụ già 70 tuổi. Áo quần nhem nhuốc, đầu tóc bù xù, móng chân và móng tay không cắt tỉa. Toàn thân họ phóng ra một mùi hôi nồng nực. Họ có con, nhưng những người con đó đă bỏ họ. Nguồn lợi chính của họ là sống nhờ trợ cấp xă hội, tiền vay mượn của chính phủ, và những đồng tiền thu nhặt được do bán giấy vụn hoặc ống lon. Trong hoàn cảnh như vậy, chắc chắn là họ phải thuê tạm một gian pḥng rẻ tiền trong một gia đ́nh nào đó, hay có thể họ phải ngủ trong một garage được sửa chữa để làm pḥng ngủ. Trông hoàn cảnh của họ không thể không xúc động.

Điều gây xúc động nhất trong trường hợp này là t́nh thương và sự chung thủy của người vợ. Bà cho biết, người chồng bị bệnh tâm lư của bà thường xuyên đánh đập bà, đày đọa bà, và nhiều lần lên cơn c̣n muốn giết bà. Khi nói những điều đó, bà đă khóc! Những giọt nước mắt của bà minh chứng hoàn cảnh đau thương của bà. Nhưng bà dường như không nghĩ ǵ đến thân bà. Không một lời nào bà đă nói hoặc xin xỏ sự giúp đỡ cho chính bà. Chỉ thấy bà tha thiết t́m sự giúp đỡ cho chồng bà. Dường như bà cho rằng, nếu chồng bà được giúp đỡ, chính là bà đă được giúp đỡ vậy.

Hành động của bà đáng thán phục. Sự chịu đựng của bà c̣n đáng kính nể hơn. Một sự chịu đựng nói theo ngôn ngữ của những con người thời đại là một hành động ngu xuẩn, không cần thiết. V́ đối với những người chồng như chồng bà, làm ǵ có chỗ đứng trong nhiều gia đ́nh người Âu Mỹ hiện nay. Nhưng bà là người Việt Nam. Ảnh hưởng của nền luân lư gia đ́nh, và với con tim chân thành, nó đă đem lại cho bà sức chịu đựng phi thường.

Tư tưởng bảo thủ của một số đông đàn ông Việt Nam cho tới nay là vẫn muốn duy tŕ quan niệm"chồng chúa, vợ tôi” - chồng là chủ, vợ chỉ là người đầy tớ. Hoặc quan niệm cho rằng “trai năm thê bẩy thiếp, gái chính chuyên một chồng” - người đàn ông có quyền lấy nhiều vợ, nhưng người con gái th́ chỉ được lấy một chồng. Hoặc quan niệm “nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô” - một đứa con trai có giá trị hơn 10 đứa con gái. Hoặc đề cao “chữ trinh đáng giá ngàn vàng” ngụ ư bắt buộc người đàn bà con gái phải trinh tiết cho đến khi kết hôn, c̣n người con trai th́ muốn sao cũng được.

Trong khi nhiều phụ nữ Việt Nam c̣n đang phân vân và chiến đấu với tư tưởng xă hội và nền luân lư của ḿnh, th́ ngược lại, tại các nước Âu Mỹ, hiện tượng xă hội ngày nay, do ảnh hưởng của niềm tin tập thể hằng ngày vẫn có hàng triệu các cặp trai gái sống chung với nhau ngoài hôn nhân. Hàng trăm, hàng ngàn, người mẹ vẫn tới các bệnh viện hoặc pḥng mạch tư để phá thai. Hàng trăm, hàng ngàn cặp vợ chồng dẫn nhau tới ṭa thị chính hoặc các văn pḥng luật sự nộp đơn ly dị. Hàng triệu người thuộc giới đồng tính luyến ái vẫn hiên ngang sóng vai nhau bước trên các đường phố. Hàng trăm ngàn người khỏa thân trên các băi biển tắm truồng. Tất cả những h́nh ảnh và lối sống này không thể chấp nhận được đối với một số người, nhưng lại được coi là thích hợp với một số người.

Để hóa giải những khủng hoảng về niềm tin và những ảnh hưởng khác nhau của hệ thống tư tưởng thường dẫn đưa vợ chồng đến chỗ xung đột và bất hoà, những ứng dụng thực hành theo Albert Ellis cũng mang ba chữ gồm DEF.

- D (mẫu tự đầu của chữ debate): Có nghĩa là bàn căi hay tranh luận về một vấn đề. Để làm sáng tỏ tính chất khách quan của niềm tin hay thái độ sống của hai vợ chồng, điều cần thiết là phải tŕnh bày những lư do tiềm ẩn đang thôi thúc hoặc tác động trong mỗi người.

Trong thực tế, nhiều người chồng hoặc vợ cứ lầm lầm, lỳ lỳ giận dỗi, và khó chịu nhau v́ cho rằng vợ hay chồng không hiểu ḿnh, nhưng lại không nói một câu nào về ḿnh và để cho người khác hiểu. Họ thầm nghĩ và kỳ vọng ở sự hiểu biết hay đoán ư của nhau. Quan niệm sống này không có tính cách thực tế và thông cảm. Để hiểu người và để người hiểu ḿnh, cách tốt nhất vẫn là lắng nghe người đó tŕnh bày về họ, hoặc nói cho họ biết những ǵ ḿnh đang suy nghĩ. Không trao đổi, không lắng nghe, không bàn thảo sẽ không có sự hiểu biết và thông cảm, dù là giữa hai vợ chồng.

Ứng dụng trường hợp nồi cá kho mặn, bức tranh treo cao hay thấp, hoặc trường hợp của nhà văn Vũ Thanh Thủy, hành động thông cảm chính là nói cho nhau nghe quan điểm của ḿnh về nồi cá bị mặn. Hoặc lư do tại sao bức tranh không được treo thấp hay treo cao hơn một chút nữa. Cũng như tại sao hôm đó đi chợ về mà không mua thuốc. Như vậy, người nghe sẽ có cơ hội phản ảnh tư tưởng của họ về nồi cá, về vị thế bức tranh, và về thói quen cũng như ảnh hưởng của thuốc lá.

- E (mẫu tự đầu của chữ effect): Có nghĩa là kết quả thu nhặt được từ những trao đổi và thông cảm. Bàn luận trao đổi để rút ưu và khuyết điểm, để t́m ra những phương hướng mới nhằm canh tân hoặc bổ túc cho vấn đề. Rồi lại tiếp tục trao đổi, để nhằm thăng hoa những kết quả của thông cảm và hiểu biết.

- F (mẫu tự đầu của chữ follow-up): Có nghĩa là theo dơi và tiếp tục hành động. Theo dơi ở đây không mang ư nghĩa vạch lá t́m sâu, bới lông t́m vết, ŕnh rập, hoặc lén lút nḥm ngó. Thực tế đă có nhiều người chồng thuê thám tử theo dơi vợ. Một cách tương tự, nhiều người vợ lén thu âm những cuộc nói chuyện của chồng như những cảnh bố ráp và rượt đuổi của các thám tử trong xinê, v́ họ t́nh nghi vợ hoặc chồng họ không trung thành với họ.

Theo dơi là việc làm sau cùng của hai tiến tŕnh bàn thảo và kết quả trên, với mục đích kiếm t́m những giải pháp tốt hơn để tiếp tục duy tŕ sự hiểu biết và thông cảm với nhau trong những khác biệt về tư tưởng và hành động.

Áp dụng vào thực tế, khi một cặp vợ chồng gặp khủng hoảng, đang trong t́nh trạng hôn nhân đổ vỡ, nếu muốn hàn gắn trở lại, họ phải có thời giờ b́nh tâm suy nghĩ và chấp nhận ḿnh là những nạn nhân của các vấn đề xă hội và tâm lư. Họ phải tự ư thức rằng những tư tưởng, ngôn ngữ, và hành động của ḿnh trong thời gian đó là do kết quả của hệ thống tin tưởng thiếu chính xác, lệch lạc, và đôi khi bệnh hoạn. Đồng thời, chấp nhận họ cần được giúp đỡ.

B̀NH TĨNH

Điểm khó khăn nhất trong việc hàn gắn những khủng hoảng của đời sống hôn nhân, là người trong cuộc phải b́nh tĩnh để đón nhận sự giúp đỡ, và sửa chữa. B́nh tĩnh xét lại những ǵ ḿnh vẫn luôn tin tưởng, những ǵ là tập quán trong cuộc sống của ḿnh. B́nh tĩnh chấp nhận nguyên tắc khách quan để dám nghi ngời rằng có thể ḿnh cũng có những tư tưởng, ước muốn, và hành động sai trái ít ra là ở một góc cạnh nào đó, hay ở một phương diện nào đó.

Hoài nghi ḿnh trong trường hợp này, là hành động tự xét, tự vấn, và chấp nhận sửa đổi. Sau khi ư thức và nhận ra ḿnh thực sự có vấn đề, lúc đó sự giúp đỡ của bên ngoài mới có tác dụng tích cực. Trong thực tế, không mấy người, nhất là trong những trường hợp căi vă, tranh tụng, hoặc chửi bới nhau, lại nhận ḿnh có lỗi, có vấn đề cần được sửa sai và hướng dẫn.

Lịch sử triết học có nhắc lại câu chuyện của thầy tṛ Socrate. Hai thầy tṛ tranh biện với nhau suốt một ngày nhưng vẫn không ai nhường nhịn ai. Thầy th́ cho là tṛ ngu. Ngược lại, tṛ cũng cho rằng thầy là người ngu. Cả hai đều cho ḿnh là người khôn ngoan, và đối phương là người dốt và ngu. Nhưng sau cùng, Socrate đă nhượng bộ người học tṛ của ḿnh bằng một câu nói để đời như sau: “Ừ! th́ tao ngu mà mày cũng ngu. Nhưng ít nữa là tao c̣n khá hơn mày, v́ tao biết là tao ngu”.

Đời sống hằng ngày của nhiều cặp vợ chồng cũng vẫn thường diễn lại tṛ chơi lư thú này. Vợ cho là chồng ngu, c̣n ḿnh th́ giỏi. Trái lại, chồng lại cho là vợ ngu và ḿnh là giỏi. Rốt cuộc cả hai đều cùng ngu như nhau, v́ là những người không biết cái ngu của ḿnh.

Những cặp vợ chồng nào mà một trong hai người sớm nhận ra được cái ngu của ḿnh, hoặc của người, th́ sẽ đỡ lục đục, tranh căi, và bầu khí hạnh phúc mới thấy xuất hiện.

THỜI GIAN, KHÔNG GIAN VÀ NGƯỜI TRUNG GIAN

Trong công việc làm ăn, buôn bán, hoặc những sinh hoạt xă hội người Việt Nam thường hay nói: “Thiên thời, địa lợi, nhân hoà”. Người ta tin rằng để thành công một việc ǵ dù to hay nhỏ, những yếu tố thuận lợi từ phía Trời đến phía người đều là những điểm rất quan trọng.

Một người dù tính toán giỏi mà công việc không khởi công đúng nơi, đúng lúc; nhất là không được sự giúp đỡ của những người ủng hộ, và Trời cao th́ thất bại chắc chắn sẽ nằm trong tầm tay.

Đời sống hôn nhân cũng vậy, để đạt được hạnh phúc là sự thành công, vợ chồng cũng cần phải khéo léo tùy thời, tùy hoàn cảnh, và tùy lúc cư xử và hành động với nhau một cách tế nhị và ḥa thuận.

THỜI GIAN:

Không phải lúc nào người vợ hoặc người chồng cũng đ̣i hỏi, cũng kèo nhèo, cũng lớn tiếng bắt chồng hay vợ ḿnh phải sửa sai, phải bỏ tính xấu này, tật xấu khác đều là những khởi điểm tốt.

Có những lúc khi nêu lên lời đề nghị trên không làm cho người nghe từ chối, nhưng cũng có những lúc mà ư kiến của ta vừa nêu lên đă bị từ chối. Thí dụ, sau một ngày làm việc mệt nhọc, người vợ hoặc người chồng vừa về đến nhà chưa kịp bước ra khỏi xe, chưa kịp cởi đôi giầy hay đôi guốc đă bị nghe vợ hay chồng nói ra, nói vào về một vấn đề nào đó. Những lúc như thế không phải là thời cơ thuận lợi để nói và để nghe những lời than thở, phàn nàn, hoặc bẳn gắt.

Thời gian tốt nhất để vợ chồng trao đổi tâm sự với nhau là lúc hai người một ḿnh ngồi lại sau bữa ăn chiều, hoặc những buổi tối khi con cái đă lên giường ngủ. Những lúc đó, những ǵ chồng nói với vợ, và những ǵ vợ muốn nói với chồng sẽ dễ dàng được lắng nghe hơn.

KHÔNG GIAN:

Cũng như yếu tố thời gian, yêu tố không gian cũng chiếm phần quan trọng trong việc làm thức tỉnh lương tâm hay ư thức của một người. Có những nơi chốn khi nêu lên lời đề nghị sửa sai không làm va chạm tự ái người nghe, ngược lại, cũng có những nơi chốn dù vô t́nh hay hữu ư những đ̣i hỏi đó được nhắc tới, lập tức người nghe bị va chạm tự ái. Thí dụ, người vợ chê bai chồng ḿnh trước đám đông bạn bè.

Giữa đám đông người qua lại mà ḥ hét chồng, hoặc cau có vợ là hành động thiếu tế nhị và không khôn ngoan. Phản ứng tâm lư chung của con người trong những trường hợp đó luôn luôn là một phản ứng tự vệ tiêu cực, muốn tự bảo vệ ḿnh trước. Ngoài ra, ảnh hưởng của đám đông quần chúng sẽ tạo thành một chất kích thích, có khả năng làm bùng nổ ư nghĩ tự vệ thành những hành động đôi khi vượt quá sự kiểm soát của lư trí. Trong trường hợp này, những ngôn ngữ được dùng trao đổi với nhau thường mang tính cách thách thức, tuyên chiến, tạo sự căng thẳng, hơn là những lời giải thích hoặc đề nghị.

NGƯỜI TRUNG GIAN:

Sau cùng vai tṛ người hướng dẫn cũng rất quan trọng. Nhiều người có tư tưởng chấp nhận sửa sai nhưng không được chỉ bảo một cách hợp t́nh, hợp lư. Hoặc không gặp được người tin tưởng, hiểu biết để tâm sự. Ngược lại, có những người sẵn sàng đi cùng đường với những hành động và tư tưởng mà họ biết là xấu nếu tự ái bị va chạm, hoặc gặp phải sự hướng dẫn sai lầm.

Đối với phong tục và tập quán của người Việt Nam, những người đóng vai tṛ trung gian thường là ông bà, cha mẹ, cô chú, hoặc bạn hữu hai bên. Nếu những trường hợp giải quyết của gia đ́nh không đạt được kết quả, nhiều người thường đến với các vị lănh đạo tinh thần thuộc các tôn giáo.

Những lời khuyên bảo của ông bà, cha mẹ và họ hàng thân thuộc, thường hay bị chi phối bởi thành kiến, bởi kinh nghiệm riêng tư, hoặc nặng nề về lễ giáo và truyền thống. Những lời khuyên bảo của các vị lănh đạo tinh thần, tuy có những nét thanh cao hơn có thể làm thanh thỏa sự dồn nén của lương tâm, hoặc trả lời được một số những khắc khoải của tinh thần, nhưng thiếu tính chất thực tế của cuộc sống. Trước những quan niệm mới mẻ về hôn nhân, và trước những phức tạp của đời sống hôn nhân, một vai tṛ trung gian và ḥa giải mới ngày càng được chú ư là các nhà tâm lư học và cố vấn gia đ́nh.

Tại các văn pḥng tâm lư, những khó khăn và uẩn khúc của đời sống hôn nhân sẽ được phân tích và hướng dẫn bằng tính cách chuyên nghiệp, theo những nguyên tắc khách quan, và với sự khảo cứu, học hỏi chuyên môn. Những hướng dẫn này không dựa vào những phán đoán chủ quan, kinh nghiệm cá nhân, hoặc theo một truyền thống g̣ bó, nhưng là tổng hợp những nghiên cứu mới mẻ và ứng dụng thực hành của ngành tâm lư học. Ngoài khả năng chuyên môn và những ràng buộc liên quan đến luật pháp, đến những nguyên tắc hành động, những kết quả của các văn pḥng này c̣n thường xuyên được nghiên cứu và phân tích một cách kỹ lưỡng.

Tóm lại, khi hôn nhân gặp phải những khủng hoảng và rạn nứt, hoặc trong lúc hạnh phúc hôn nhân bị đe dọa, sự cố vấn và những lời khuyên bảo của những người trung gian là một điều cần thiết. Tuy nhiên, việc chọn lựa và xử dụng vai tṛ người hướng dẫn cũng rất quan trọng, tùy thuộc vào mỗi hoàn cảnh, và mỗi cá nhân. Nếu không cẩn thận, sự chọn lựa này sẽ đưa đến những hậu quả tai hại, thay v́ tạo điều kiện để được hạnh phúc.

HỆ THỐNG TỰ VỆ VÀ TỰ ÁI

Hệ thống tự vệ và thái độ tự tín của mỗi người, xét về phương diện tiêu cực, chính là những ngăng trở lớn lao nhất của đời sống tâm linh, tâm lư, và t́nh cảm. Ảnh hưởng của nó bao trùm cả đời sống cá nhân và hôn nhân của con người. Để giải tỏa và dung ḥa hành động tự ái, hoặc thái độ cuồng tín đó, phương pháp tốt nhất vẫn là:

TÔN TRỌNG VÀ LẮNG NGHE MỘT CÁCH CHÂN THÀNH

Chồng lắng nghe và tôn trọng ư kiến của vợ, vợ lắng nghe và tôn trọng ư kiến của chồng.

Hệ thống tự vệ và thái độ tự tín của mỗi người giống như một vệ tinh viễn thông và một chiếc máy truyền h́nh. Tần số phát và nhận phải cùng một tần số, nếu không khi bật máy, người ta không nghe được ǵ và cũng chẳng nh́n thấy ǵ, ngoài những tiếng kêu rè rè, và những vệt sáng hoặc đen chạy nhập nhằng trên màn ảnh.

Trong khi vợ chồng nói chuyện hoặc trao đổi tâm t́nh với nhau, tần số phát và tần số nhận phải giống nhau mới tạo được những âm thanh nhịp nhàng, làm cho người nghe cảm thấy thích thú.

Trở lại câu chuyện nồi cá kho mặn, hoặc bức tranh treo cao hay thấp đă được dùng làm thí dụ khi bàn về thái độ dồn nén của một người trước những sự việc mà người khác không hiểu hoặc không muốn hiểu họ. Nếu tôi hôm đó không tự ái một cách vô lư mà b́nh tĩnh ḍ hỏi thái độ của vợ tôi. Và nếu vợ tôi hôm đó không bị hệ thống tự vệ làm cho bùng nổ lên những phản ứng tiêu cực, chắc chắn sẽ không có chuyện căi vă xẩy ra. Hơn thế nữa, tôi sẽ hiểu được lư do tại sao vợ tôi tra mắm, muối quá tay. Nguyên nhân có thể là nàng mỏi mệt, có thể v́ nàng đang mơ màng đến một bữa ăn với món cá kho mà chồng nàng vẫn thích. Và trong cái sung sướng tột cùng của một người vợ thương chồng, muốn dọn cho chồng bữa cơm ngon, và đă cao hứng tra mắm, muối quá tay chăng?! Và nếu đó là những nguyên nhân của nồi cá kho mặn, th́ tôi đâu có thể nào phiền trách nàng một cách vơ đoán và oan uổng như tôi đă làm. Tôi đâu có lư do ǵ để phũ phàng vùi dập t́nh yêu mà nàng dành cho tôi bằng những lời lẽ chua cay, chửi bới, hoặc thái độ quăng nồi cá vào sọt rác.

Một cách tương tự như thế, cặp mắt nghệ thuật của người vợ hay người chồng có thể có những cái nh́n sắc sảo hơn, chính xác hơn về một bức tranh. Như vậy, tại sao cứ phải treo thấp xuống một chút, hoặc treo cao hơn một chút mới vừa bụng ḿnh. Tại sao không lắng nghe, mà chỉ biết ra lệnh.

Cũng như câu chuyện trao đổi giữa hai mẹ con của nhà văn Vũ Thanh Thủy, ta cần tự hỏi, tại sao lại cứ bẳn gắt, cứ lẩm bẩm, giận dỗi, và nhất là miễn cưỡng làm điều ḿnh không muốn. Có cơ hội nói ra để chia sẻ tại sao lại không làm, để rồi khó chịu và khổ sở.

TỎ ĐƯỢC THIỆN CHÍ MUỐN NGHE VÀ MUỐN GIÚP ĐỠ

Nếu có người nói, th́ cũng phải có người nghe. Trong gia đ́nh, hai vợ chồng cùng nói một lúc, th́ sẽ chẳng có ai để mà nghe. Hoặc cả hai chẳng ai thèm nói với nhau câu nào, th́ dù người chồng hoặc người vợ muốn nghe cũng không có ai nói để mà nghe. Điều này hay xẩy ra khi vợ chồng giận hờn, bực tức nhau. Ngược lại, khi có chuyện căi vă, vợ cũng như chồng ai cũng giành nhau để nói. Kết quả là ai nói, người đó nghe, hoặc nếu chồng hay vợ không nghe, th́ ông hay bà hàng xóm nghe.

Cách nói chuyện hay nhất không hẳn là nói nhiều, và hiểu biết nhiều, mà là biết nghe và khích lệ người khác nói ra điều họ đang muốn nói.

Trong những cuộc trao đổi tư tưởng giữa vợ chồng, nguyên tắc này vẫn có một giá trị rất cao, nhất là khi người vợ hoặc người chồng thuộc loại người ít nói, hoặc không phải là người kể chuyện hay. Những trường hợp như vậy, thái độ lắng nghe của ta không những làm yên tâm, mà c̣n tăng thêm hứng khởi cho người nói.

TẠO BẦU KHÍ THUẬN TIỆN DỄ DÀMG BỘC LỘ

Để vợ chồng có thể dễ dàng tâm sự với nhau, sự chuẩn bị cũng là một yếu tố cần thiết. Thí dụ, trong ngày khi có thể, thỉnh thoảng gọi điện thoại thăm hỏi vài câu. Khen và khích lệ nhau những lời chân thành. Tỏ cho nhau biết ḿnh thực sự quan tâm và để ư đến nhau.

T́nh yêu là một nghệ thuật, một nghệ thuật ứng dụng vào đời sống lứa đôi. Do đó, việc trau dồi nghệ thuật này đ̣i hỏi những hành động cụ thể. Một người không thể nói tôi yêu vợ tôi, hoặc tôi yêu chồng tôi mà không có những việc làm chứng minh t́nh yêu đó. Tại sao tôi phải mở cửa xe cho nàng? Hoặc tại sao tôi kéo ghế ngồi cho nàng khi đi ăn tại một nhà hàng? Đó chỉ là những dấu hiệu của t́nh yêu được minh chứng bằng hành động. Nhưng có lẽ ta thường chú trọng vào những hành động này ở thời kỳ c̣n quen nhau, hoặc c̣n là t́nh nhân với nhau, để rồi coi thường giá trị t́nh yêu được góm ghém trong những hành động như thế sau khi đă thành vợ chồng.

CỞI MỞ KHÔNG ĐÓNG KÍN DO PHẢN ỨNG TỰ VỆ

Mỗi người khi sinh vào đời, là coi như bị đóng đanh vào cuộc sống và định mệnh của ḿnh. Trong cuộc sống này vui ít mà buồn nhiều. Vậy nếu vợ chồng không thông cảm, chia sẻ gánh nặng lẫn với nhau, vô t́nh đă tạo cho nhau những gánh nặng quá sức mỗi người có thể chịu đựng.

Do đó, nếu không làm nhẹ gánh nặng của nhau, th́ ít ra không nên để v́ ḿnh mà vợ hoặc chồng phải đau khổ. Nh́n đời bằng cặp mắt lạc quan, vui vẻ là một hành động tâm lư làm nhẹ bớt gánh nặng cuộc đời.

Hăy tự nói với ḿnh rằng, đời sống con người chóng qua như ngọn cỏ, nếu tôi không phàn nàn v́ đă hoang phí nó vào những cuộc vui chơi, hưởng thụ, th́ cũng không nên để ḿnh phải hối hận v́ đă không biết xử dụng nó vào những mục tiêu lành mạnh, và chính đáng. Và thử hỏi, trên đời này c̣n ǵ lành mạnh và chính đáng hơn là kiếm t́m và phát triển hạnh phúc cho ḿnh và cho người ḿnh yêu?

Tóm lại, để quân b́nh và hóa giải được những dị biệt về niềm tin và thái độ sống, không ǵ hơn là cảm thông, trao đổi, và t́m hiểu. Trong lúc c̣n đang yêu nhau, ít ai nh́n ra những khuyết điểm của nhau. Và trong những trường hợp như thế, nếu có một vài khuyết điểm xuất hiện, t́nh yêu cũng sẽ bao che và dễ dàng tha thứ. Ca dao Việt Nam đă diễn tả tính chất vừa bao dung, vừa mù quáng của t́nh yêu như sau:

“Yêu nhau trăm sự chẳng nề,
Một trăm chỗ lệch cũng kê cho bằng.”

Nhưng trong thực tế của cuộc sống thường ngày, chỗ nào cao và chỗ nào thấp, chỗ nào thẳng thắn và chỗ nào lệch lạc đều bị phê phán một cách rơ ràng, đôi khi khắt khe. Điều này xẩy ra khi mùi vị t́nh yêu đă bắt đầu dịu xuống, nhường chỗ cho cái nồng nực của mùi vị tự ái. Và khi con mắt thứ tha đă bắt đầu khép kín, nhường chỗ cho con mắt xoi mói và giận hờn mở rộng. Trong t́nh trạng như vậy, ít ai cho rằng họ cần phải chấp nhận để hoà đồng với những quan niệm và lối sống khác biệt của vợ hay chồng. Càng ít người biết phân biệt hoặc chấp nhận những quan niệm khác nhau về tâm tính và lối sống của vợ hay chồng ḿnh. Nhưng chính nhờ những khác biệt đó, mà cuộc đời hôn nhân mang nhiều khởi sắc.

Nhiều cái ta tưởng như làm cho ḿnh không hài ḷng, phải hy sinh và nhẫn nại chịu đựng. Nhưng rồi nó lại trở thành giá trị sau khi bị mất đi, và không có cơ hội t́m lại nữa. Thí dụ:

- Nếu bạn là người nói năng hoạt bát, vui tính và thích truyện tṛ, vợ hoặc chồng của bạn sẽ bảo bạn là thứ đàn ông hay đàn bà vô duyên, lắm điều.

- Nếu bạn là người ít nói năng hoặc nói năng vụng về, không thích chỗ đông người, vợ hoặc chồng của bạn sẽ bảo bạn là thứ đàn ông hay đàn bà nhút nhát, ít mồm, ít miệng, và không biết xă giao.

- Nếu nền tài chánh trong gia đ́nh không được khá giả, vợ hoặc chồng của bạn sẽ qui trách nhiệm cho bạn là người thiếu óc kinh doanh, tháo vát, hoặc lười lĩnh trong công việc làm ăn, buôn bán.

- Nếu trong nhà có dư giả tiền bạc, vợ hoặc chồng của bạn nhiều khi lại nghi ngờ bạn làm ăn bất chính, ham tiền, bỏ bê vợ, chồng, con cái.

- Nếu bạn để tâm săn sóc đến sắc đẹp của bạn, vợ hoặc chồng bạn sẽ cho bạn là thứ người xe xua, lo chương diện, và đua đ̣i với kẻ khác.

- Nếu bạn không mấy quan tâm đến sắc đẹp của bạn, vợ hoặc chồng bạn sẽ cho bạn là thứ quê mùa, cục mịch, không biết lối ăn mặc hoặc chương diện.

- Nếu bạn mua sắm chút đồ dùng trong nhà, hoặc tiện nghi cho gia đ́nh, vợ hoặc chồng bạn thường hay khó chịu và phê b́nh bạn là người tiêu xài hoang phí tiền bạc của gia đ́nh.

- Nếu bạn không mua sắm hoặc lo tu bổ nhà cửa, vườn tược, vợ hoặc chồng bạn sẽ cho bạn là thứ người bê bối, không biết lo việc nhà, việc cửa.

- Nếu bạn là người có tinh thần xă hội, thích thăm nom, an ủi những người đau khổ, gặp rủi ro, vợ hoặc chồng bạn sẽ gọi bạn là thứ người ưa ngồi lê, méch lẻo chuyện hàng xóm: “Ăn cơm nhà đi vác ngà voi”.

- Nếu bạn không đi đây, đi đó, và cũng chẳng màng chi những chuyện ngoài gia đ́nh, vợ hoặc chồng bạn sẽ cho rằng bạn là thứ người không có tinh thần xă hội, không có ḷng bác ái, vị tha đối với những đau khổ của người khác.

- Nếu bạn là người thích dành thời giờ để tâm sự với vợ hoặc chồng bạn, chính họ lại thường cho rằng bạn chỉ trẻ con, và mơ mộng viễn vông không thực tế, làm mất giờ của họ.

- Nếu bạn là người không dành thời giờ để tâm sự với vợ hoặc chồng bạn, họ lại chê bạn là người thiếu tế nhị, thiếu lăng mạn, thiếu tinh tế với những cảm t́nh giữa vợ chồng.

- Nếu bạn là người đúng đắn giờ giấc, vợ hoặc chồng bạn sẽ cho rằng bạn lúc nào cũng vội vàng, hấp tấp, đạo đức giả, mô phạm rởm.

- Nếu bạn là người không đúng giờ giấc, vợ hoặc chồng bạn sẽ phàn nàn rằng bạn là người lúc nào cũng trễ hẹn, bê bối và làm cản trở mọi công việc.

- Nếu bạn là người chồng hoặc vợ trẻ, vợ hoặc chồng bạn sẽ cho rằng bạn thiếu kinh nghiệm trong đời sống hôn nhân.

- Nếu bạn là người chồng hoặc vợ già, vợ hoặc chồng bạn sẽ cho rằng bạn thuộc lớp người cổ lỗ và không xứng hợp với họ.

Nhưng nếu bạn chết rồi, lúc đó vợ hoặc chồng bạn lại nhắc nhở tới bạn, gọi bạn là cố tri, là người yêu lư tưởng. Chỉ tiếc rằng bạn đâu c̣n nghe được những lời ai oán, nỉ non như thế nữa. Và nếu có nghe được, th́ cũng chẳng giúp ǵ cho bạn và người đó.

Trong một đám tang, người thân và bạn hữu hết sức xúc động khi thấy một quả phụ khóc lóc, vật vă muốn lăn xuống huyệt mộ với chồng bà. Xem ra chỉ có cái chết mới làm bà thỏa măn được những yêu thương, nhớ nhung của bà đối với người chồng quá cố. Không những thế, sau khi chồng bà chết, mọi người chung quanh đều nhận thấy một sự thay đổi rất khác thường của bà. Bà như ngớ ngẩn, và luôn luôn nhắc đến chồng, gọi tên chồng ngay cả trong những giấc ngủ chập chờn. Nhiều người biết chuyện đă xẩy ra trước cái chết của chồng bà, th́ lại hồ nghi những giọt nước mắt và những thống khổ của bà.

Những ai từng quen biết chồng bà đều cho rằng do sự dằn vặt và chịu đựng những vô t́nh, bạc nghĩa của vợ, ông đă bị đau tim rất nặng. Để canh chừng những bất trắc có thể xẩy ra mà có ảnh hưởng đến tính mạng của ḿnh, chồng bà đă phải mang máy trợ tim và sắm cho bà một chiếc pager, hy vọng có thể liên lạc được với vợ mỗi khi bà ra khỏi nhà.

Rồi một hôm, trong khi bà đang vui với những thú vui riêng ở xa nhà, chồng bà lên cơn đau tim. Ông đă vội vàng page cho bà nhiều lần. Nhưng mỗi lần gọi là mỗi lần thất vọng. Vợ ông đă không trả lời ông. Ông không biết vợ ḿnh lúc đó đang ở đâu, làm ǵ. Cơn đau càng lúc càng trở thành dồn dập, cộng thêm với những uẩn ức của tâm hồn, và ông đă trút hơi thở ngay sau đó.

Rồi vợ ông cũng đă về. Nhưng không phải là về để giúp ông, hoặc để chửi ông đă cản trở cuộc vui của ḿnh. Bà đă về để nh́n thấy xác chồng lạnh ngắt, co quắp trên chiếc xalông ở ngoài pḥng khách. Mắt vẫn mở to như nh́n theo một bóng h́nh ai đó đang từ xa bước tới, và trong dáng dấp chờ đợi một người!!!

Trần Mỹ Duyệt

<<<