| |
Phụng
vụ mùa hoa
Tháng năm về,
tháng mang một cái tên thật thơ mộng, thật
đẹp đẽ: Tháng Hoa. Cái tên đó không
biết có phải bắt nguồn từ những
đám rước hoa, những buổi dâng hoa
tôn kính Đức Mẹ mỗi khi tháng năm
về không?
Là những người Công Giáo tha hương,
có lẽ mỗi khi tháng Hoa về ai ai cũng cảm
thấy rộn ràng, nô nức tìm về không khí
tưng bừng của những tháng Năm xưa
nơi đất nước chúng ta thuở còn
thanh bình,
Thật vậy, suốt miền trung châu Bắc
Việt rải rắc những tháp giáo đường
cao vút vượt lên khỏi những lũy tre
làng, lanh lảnh tiếng chuông vang báo hiệu
không khí náo nhiệt của một mùa phụng
vụ đặc biệt: Phụng vụ Mùa
Hoa. Nghi lễ trong tháng Hoa thật tưng bừng
nhộn nhịp, và thay đổi theo từng
địa phương. Thay đổi tùy theo
lòng nhiệt thành và óc tháo vác của các viên chức
trong xứ đạo, nhưng tập trung ở
hai hoạt động chính: Rước hoa và Dâng
hoa.
Rước Hoa
Làng xóm nhộn nhịp hẳn lên với những
thiếu nữ duyên dáng, hồn nhiên, tìm đến
từng nhà có trồng hoa để xin hoa đem
về làm kiệu: hoa Đại cánh trắng điểm
vàng, hoa Dun từng chùm nhỏ hồng thơm ngát,
hoa Thược dược đủ màu sặc
sỡ, hoa Vạn thọ vàng tươi dài các
... Những bàn tay khéo léo xếp hoa lên những
chiếc dài hoặc mâm nhỏ sơn son thếp
vàng rồi đặt lên kiệu. Đôi khi, với
đầu óc sáng tạo, họ làm chiếc kiệu
có bốn con rồng chầu, hoặc một đồi
hoa trên cắm Thánh Giá, tất cả đều
kết bằng hoa rất mỹ thuật.
Đường trong làng được quét dọn
sạch sẽ. Cổng chào được dựng
lên, cờ ngũ sắc cắm hai bên đường
bay phất phới. Trẻ em mặt mũi sáng
sủa, quần áo tươm tất, nô nức
đi xem làm kiệu, kết hoa.
Buổi chiều, tiếng chiêng trống nổi
lên báo hiệu giờ khởi hành. Đoàn người
rộn ràng xếp hàng ngay ngắn ở vị
trí của đoàn thể mình. Tượng Đức
Mẹ hiền từ đứng giữa kiệu
hoa lộng lẫy, đi sau đoàn người
xếp hàng đôi với áo quần đủ
màu sặc sỡ: các em thiếu nhi, các thiếu
nữ áo trắng, các cụ bà áo đỏ, các
cụ ông áo thụng xanh .... Tiếng nhạc của
phường bát âm dồn dập chen với tiếng
cầu kinh, tiếng lần hạt trang nghiêm.
Đám rước di vòng quanh thôn xóm rồi tiến
về nhà thờ. Kiệu chậm chậm tiến
lên an vị nơi cung thánh, theo sau là đoàn thiếu
nữ dâng hoa...
Nhiều xứ đạo còn tổ chức những
cuộc thi kiệu hoa trong ngày rước. Mỗi
thôn xóm làm một kiệu, và ai cũng muốn
đem hết sáng kiến và óc mỹ thuật
để tô điểm cho kiệu hoa của
thôn xóm mình được lộng lẫy.
Một số giáo xứ miền Duyên Hải nơi
có nhiều sông rạch còn tổ chức những
buổi rước hoa đặc biệt. Cả
trăm chiếc thuyền đánh cá lớn nhỏ
được cắm cờ, kết hoa rực
rỡ, di chuyển nhịp nhàng trên sông. Tiếng
nhạc vang vang làm nhộn nhịp hẳn một
khúc sông với muôn màu sặc sỡ.
Một tập tục rất đẹp nữa
tại một số nơi ở miền đồng
bằng Bắc Việt ngày trước, mang một
tên thật lạ tai; Ku Trâu Dựng Giã. Đó là
buổi rước hoa đặc biệt dành
riêng cho các em mục đồng trong xứ thường
được tổ chức vào ngày Chúa Nhật
cuối cùng trong tháng Năm. Ai cũng tưởng
các em chăn trâu thường là con nhà nghèo thất
học và tính tình thô lỗ, ăn nói cộc cằn,
vậy mà ngày các em rước hoa lại được
tổ chức thật linh đình và chu đáo.
Thường thì các em phải nhờ vào sự
giúp đỡ của các gia chủ rộng lượng
hảo tâm. Các em phân công nhau đi công đức
mỗi gia đình, đặc biệt những
gia chủ có trâu phải góp tiền thường
là hai xu ở mấy thập niên đầu thế
kỷ. Các em được thầy quản phân
chia theo nhóm. Mỗi nhóm sẽ phụ trách làm kiệu,
tập trống, tập trắc, bát âm, hái hoa dựng
kiệu tại gia chủ. Ngoài kiệu Đức
Mẹ và kiệu hoa, các em còn trang trí y phục
sặc sỡ cho chân cờ, chân kiệu, chân lọng
và chiêng trống. Buổi rước hoa này mang
thật nhiều màu sắc rực rỡ và khác
hẳn những buổi kiệu hoa khác trong giáo
xứ. Tới trưa, các em tụ tập ăn
uống vui vẻ rồi sửa soạn cho buổi
kiệu. Nến và tiền dâng cúng được
chất đầy lên một mâm đồng lớn.
Đến giờ khởi hành, các em khiêng kiệu
từ nhà gia chủ tới nhà thờ trung ương,
có các đoàn thể trong giáo xứ tham dự.
Trẻ con các làng lân cận lũ lượt kéo
đến xem rước, trầm trồ khen
ngợi. Sau buổi rước là nghi lễ dâng
hoa, chầu phép lành trọng thể, rồi các
em cho nổ một tràng pháo dài, đôi khi có cả
pháo bông, làm cho không khí trong làng náo nhiệt như
một ngày hội lớn.
Dâng Hoa
Dâng
hoa là một nghi lễ thuần túy Việt Nam,
từ tiếng nhạc, lời ca, từ cung giọng
êm đềm đến những chuyển động
nhịp nhàng và thành kính, khiến ta liên tưởng
đến các vũ khúc tiến hoa trong cung đình
các triều vua chúa ngày xưa. Theo linh mục Phạm
Châu Diên, bản văn chính thức gọi là: Tiến
Hoa Thánh Vãn, gồm 112 câu, là do một nhà văn
Công giáo, ông cử nhân Phạm Tư Thiện, người
làng Cổ Ra, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định,
sáng tác lúc dạy học tại trường Ninh
Cường ( giáo phận Bùi Chu ) với sự
giúp đỡ của một số linh mục
và tu sĩ. Cha Diên cũng cho rằng bản Tiến
Hoa Thánh Vãn có thể so sánh với truyện
Kiều về giọng văn lưu loát, nhưng
vượt hơn về thi tứ dồi dào,
uyển súc. Chúng tôi mong được trở
lại phẩm bình về bản văn này khi
có đủ tài liệu.
Đa số các giáo
xứ ngày trước đã dâng hoa theo đúng
bản văn đó, nhưng y phục, cung giọng
và kiểu dâng thì thay đổi, đa dạng,
tùy theo óc sáng tạo của từng địa
phương, nhưng lúc nào cũng trang nghiêm, nhịp
nhàng và mang màu sắc thuần túy Việt Nam. Năm
sắc hoa (đỏ, trắng, vàng, tím, xanh, tượng
trưng cho năm nhân đức Đức Mẹ)
như bay múa trên bàn tay uyển chuyển của
các em bé dâng hoa.
Vì không được ký âm bằng những ký
hiệu âm nhạc tây phương nên cung dâng hoa,
như đã nói trên, có những biến đổi
láy lướt tùy theo cung giọng của người
dạy và sự bắt chước của các
con hoa, khiến ngày nay không ai nhận ra đâu
là giọng chính nữa.
Ngoài bản " Dâng Hoa " vừa nói, còn một
bản văn khác không được ghi lại
trong sách vở mà chỉ truyền khẩu và thể
văn thay đổi rất khác nhau nên không thể
biết đâu là bản chính. Đó là bản "
Hái Hoa, " gọi thế để phân biệt
với bản " Dâng Hoa. " có tác giả đã
cảm hứng theo các vũ điệu Miên , Lào,
hoặc Thái Lan để sáng tác, nên bản Hái
Hoa thiếu phần trang nghiêm và ít được
trình diễn trong thánh đường. Người
ta thường tổ chức Hái Hoa trước
mỗi cuộc rước, và khi kiệu đã
tiến vào thánh đường, bản văn
"Dâng Hoa" chính thức mới được
cất lên
Ước Vọng
Các nghi lễ trong tháng Hoa là những tập tục
cổ truyền và mang cá tính độc đáo
của dân tộc Việt, đã từ lâu vẫn
được Giáo Hội khuyến khích duy trì.
Đức Thánh Cha Piô XII trong sứ điệp
Summi Pontificatus (12/10/1949) đã khẳng định:
"Giáo Hội Chúa Kitô rất trung thành với
công việc giáo hóa muôn đời của các dân
tộc, không hề nghĩ tới việc phản
kháng hay phủ nhận những vẻ riêng mà mỗi
dân tộc đã duy trì từ ngày xưa với
lòng tôn kính nồng nhiệt, và lòng ưu ái đáng
khâm phục. Họ giữ gìn những kho tàng đó
như những gia tài quý báu ..."
Trong khi chờ đợi ngày hồi hương
để được sống lại bầu
không khí tưng bừng của những tháng Hoa
năm cũ, xin mạo muội đề nghị
các giáo xứ Cộng đoàn Việt Nam tại
hải ngoại, nếu có thể được,
nên duy trì, và phát triển các lễ nghi Mùa Hoa, vừa
để tỏ lòng tôn kính Đức Mẹ,
vừa bảo tồn được một tập
tục thuần túy Việt Nam. Chúng ta không thiếu
phương tiện; chỉ cần mỗi gia
đình dâng một bó hoa nhỏ là có thể kết
thành nhiều kiệu hoa đẹp; chỉ cần
sự thành tâm thiện chí của một số
người là đã có được một
đoàn dâng hoa thành tú ...
Nghi
Hoàng
|
|