Khoa Giáo Hội Học Hiệp Thông: Thao Thức Thần Học của HY Thần Học Gia Joseph Ratzinger

Theo người dịch bài phỏng vấn này thì nếu Đức Gioan Phaolô II là một triết gia về nhân bản Kitô giáo, với một học thuyết “thần học về thân thể”, thì Tân Giáo Hoàng Biển Đức XVI là một thần học gia về khoa giáo hội học hiệp thông. Phải chăng, chính vì thế, vì khả năng riêng của mình, một khả năng như mầm mống ơn gọi nơi bản thân mình, mỗi vị đã được Thiên Chúa kêu gọi đến để thực hiện sứ vụ hợp với khả năng của từng vị: Nếu Đức Gioan Phaolô II là vị giáo hoàng “vui mừng và hy vọng” của “Giáo Hội trong Thế Giới Hiện Đại, thì Tân Giáo Hoàng Biển Đức XVI là vị giáo hoàng của một Hiệp Nhất Kitô Giáo và cho một Tân Âu Châu.

Thật vậy, ông David Schindler, chủ nhiệm tạp chí thần học Hiệp Thông và là khoa trưởng hàn lâm Viện Gioan Phaolô II, đã nhận định về vị hồng y nay làm Giáo Hoàng Biển Đích XVI. Ông này đã chia sẻ với mạng điện toán toàn cầu Zenit (được phổ biến hôm Chúa Nhật 1/5/2005) trong một cuộc phỏng vấn về khoa giáo hội vốn là tâm điểm của những thao thức thần học nơi vị thần học gia kiêm tổng trưởng Thánh Bộ Tín Lý Đức Tin này từ khi còn là một linh mục trẻ ở Công Đồng Chung Vaticanô II, một cuộc phỏng vấn đã được Zenit phổ biến ngày 1/5/2005.

Vấn:     Mối liên hệ của ĐHY Ratzinger với tập san Hiệp Thông này ra sao? Ông đã có cảm nghiệm như thế nào khi hoạt động với ngài về tờ tập san này?

Đáp:    Hiệp Thông là tờ tam cá nguyệt san Điểm Báo Thần Học Quốc Tế được thành lập từ năm 1972 bởi các thần học gia Hans Urs von Balthasar, Henri de Lubac và Joseph Ratzinger. Từ khi thực hiện ấn bản bằng Đức ngữ, có thêm 13 ấn bản khác nữa, trong đó có cả ấn bản Balan do Hồng Y Karol Wojtyla thực hiện.

Ngài Ratzinger vẫn là một tay tổ chức chủ động của tờ tập san này, viết và duyệt bài vở cho tới khi ngài được bổ nhiệm làm tổng trưởng Thánh Bộ Tín Lý Đức Tin 1981. Mặc dù vào lúc ấy, trách nhiệm của ngài cho không phép ngài chính thức tham gia vào tờ Hiệp Thông nữa, ngài vẫn thiết tha quan tâm tới hoạt động của tờ tập san này.

Vào năm 1992, ngài đã đọc bài diễn văn chính nhân dịp kỷ niệm 20 năm tờ Hiệp Thông ở Rôma. Bài diễn văn này đã được phổ biến trong ấn bản Hoa Kỳ của tập san và nhiều bài của vị hồng y này tiếp tục được phổ biến trên Hiệp Thông.

Đầu tiên tôi được nhà thần học Balthasar giới thiệu với ĐHY Ratzinger ở Rôma vào Tháng 9/1985 trong dịp mừng kỷ niệm 80 tuổi của nhà thần học này do ĐHY Ratzinger tổ chức. Từ đó và trong những cuộc gặp gỡ với vị hồng y này vào những năm sau đó, tôi đã thấy ngài là một con người thật khiêm nhượng và hết sức thông minh, những tặng ân được ngài hết lòng đem ra phục vụ Chúa Kitô và Giáo Hội.

Như hết mọi người biết ngài đều cảm thấy ngài có một thái độ nhún nhường và hiền lành, và người ta cảm thấy ngỡ ngàng trước tính cách đơn thành trẻ thơ nơi ngài, về việc hết sức chăm chú nơi vấn đề đang được quan tâm. Ngài là một người hoàn toàn không màng gì tới những lớp vỏ quyền lực, thật vậy, chính nhờ khiêm nhượng mà ngài mới có được một đức can trường như thế để bênh vực sự thật.

Những chủ trương của ngài, mặc dù rõ ràng và sắc bén, cũng không phải là những gì được thực hiện vì ngài cho bằng bao giờ cũng để phục vụ cho một cái gì đó lớn lao hơn cả bản thân ngài, đó là cái nguyên vẹn của những gì ngài muốn bảo toàn.

Vấn:     Ý tưởng về “Hiệp thông” hiển nhiên là ý tưởng chính yếu cho tờ tập san của ông. Thế nhưng, ý nghĩa về thần học của từ ngữ này nghĩa là gì? Và theo nhãn quan của Giáo Hoàng Biển Đức XVI thì nó  mang ý nghĩa ra sao?

Đáp:    Chữ “hiệp thông”, theo ý nghĩa căn bản của mình, tìm cách tái ý thức bản chất của Giáo Hội như là một cuộc hiệp thông con người. Mối hiệp thông yêu thương này bao gồm cơ cấu giáo phẩm Thánh Phêrô là cơ cấu bảo toàn cho tính cách khách quan của Giáo Hội.

Đã có nhiều cuộc bàn luận theo sau Công Đồng Chung Vaticanô II về ý niệm “Dân Chúa” như là ý nghĩa nổi nhất về Giáo Hội.

“Hiệp thông” không nghịch với ý niệm này khi nó biến đổi ý niệm ấy, bằng cách nhấn mạnh đến việc khởi xướng của Thiên Chúa, Đấng đã thiết lập và gìn giữ việc hiệp nhất của Giáo Hội nơi Chúa Giêsu Kitô với việc hợp tác của Đức Maria Mẹ Người, vị đã thưa tiếng ‘xin vâng’ để làm cho bản thân Mẹ trở thành ngôi nhà đầu tiên của Thiên Chúa trên thế gian – bởi thế Mẹ là ‘hình ảnh’ căn bản của Giáo Hội.

Ý niệm về Giáo Hội như ‘mối hiệp thông’ (communio), như thế, tương phản với ý niệm về Giáo Hội như là ‘cộng đồng’ (congregatio). Vì ‘communio’ nhấn mạnh đến bản chất của Giáo Hội như là tặng ân Chúa ban, những gì được thiết định “từ thượng giới”, trong khi đó ‘congregatio’ nói đến một cộng đồng xuất thân ‘từ hạ giới’ theo quyết định của con người muốn có một cộng đồng theo cách thức của một cơ cấu dân chủ.

Nhận thức qui thần này về Giáo Hội như là bí tích của tình yêu Chúa Kitô đã từng là đặc tính được ấp ủ nơi đời sống của Hồng Y Ratzinger. Tôi nghĩ rằng người ta có lý để nói được rằng khoa giáo hội học luôn là tâm điểm nơi những thao thức thần học của ngài, và đã được cho thấy nơi hoạt động quan trọng của ngài ở chính Công Đồng Chung Vaticanô II, mặc dù bấy giờ ngài chỉ mới ở vào lứa tuổi giữa tam thập.

Vấn:     Làm thế để “hiệp thông” trở thành cốt lõi cần được thể hiện nơi đời sống của Giáo Hội, như Hồng Y Ratzinger đã nói?

Đáp:    Mối hiệp thông con người làm nên Giáo Hội là hình ảnh của mối hiệp thông Ngôi Vị của Thiên Chúa Ba Ngôi thần linh. Đời sống của Giáo Hội tự bản chất được phát xuất từ từ sự sống của Thiên Chúa, trong Chúa Kitô và nhờ Chúa Kitô cũng như theo lời Người hứa ở cùng Giáo Hội, một hiện diện sống động nơi Giáo Hội.

Giáo Hội xuất phát từ cung lòng của Thiên Chúa Ba Ngôi, từ sự sống của tình yêu thần linh, một tình yêu được mạc khải nơi Chúa Kitô và qua Chúa Kitô nhờ đức tuân phục kính mến của lời Mẹ Maria xin vâng.

Vấn:     Mối hiệp thông này có liên hệ ra sao với Công Đồng Chung Vaticanô II?

Đáp:    Mối hiệp thông được thiết lập là để giúp vào việc canh tân giáo hội và văn hóa được Công Đồng này kêu gọi. Chủ ý không phải chỉ để nói lên và khai triển ý nghĩa đích thực của Công Đồng này, mà còn để giúp vào việc truyền bá ‘văn minh yêu thương’ được Công Đồng này mong ước nữa.

Mục đích căn bản của tờ tập san này, theo chiều hướng ấy, là để chứng tỏ cho thấy những kho tàng về thần học và linh đạo nơi truyền thống giáo huấn của Giáo Hội có thể giúp chúng ta đương đầu thẳng với những vấn đề trầm trọng của nền văn hóa đương đại, cũng như để duy trì niềm hy vọng khi phải đối diện với những vấn đề ấy.

Đaminh Maria Cao Tấn Tĩnh, BVL, chuyển dịch theo tín liệu được Zenit phổ biến - Thoidiemmaria.net