Tông Du Ba Tây: ĐTC Biển Đức XVI Bài Khai Mạc cho Đệ Ngũ Tổng Nghị Hàng Giáo Phẩm Mỹ Châu La Tinh và Caribbean Chúa Nhật 13/5/2007 ở Sảnh Đường của Đền Thánh Mẫu Aparecida 

(tiếp 19 Thứ Bảy, 18 Thứ Sáu, 17 Thứ Năm)

4.         “Để nơi Người họ được sự sống”

Các dân tộc ở Mỹ Châu La Tinh và Caribbean có quyền hưởng một sự sống trọn vẹn, xứng với thành phần con cái của Thiên Chúa, theo những điều kiện hợp với nhân bản hơn, đó là thoát khỏi bị đe dọa đói khổ và mọi hình thức vi phạm. Đối với những người này, các vị Giám Mục của họ cần phải cổ võ một thứ văn hóa sự sống có thể giúp cho, theo lời của vị tiền nhiệm Phaolô VI của tôi, “vượt qua tình trạng khổ cực đến việc sở hữu những thứ cần thiết … việc có được nền văn hóa… việc hợp tác vì công ích… việc con người nhìn nhận những giá trị cao cả và Thiên Chúa là nguồn mạch và là cùng đích của họ” (Populorum Progressio, 21).

Trong bối cảnh này, tôi hân hoan nhắc lại là năm n ay chúng ta mừng kỷ niệm 40 năm Thông Điệp Phát Triển Các Dân Tộc. Bản văn kiện của vị Giáo Hoàng này nhấn mạnh rằng việc phát triển đích thực cần phải là những gì trọn vẹn, tức là hướng tới việc cổ võ toàn thể con người và tất cả mọi dân tộc (xem số 14), và nó mời gọi tất cả mọi người hãy thắng vượt những chênh lệch trầm trọng về xã hội và những thứ khác nhau khổng lồ trong vấn đề chiếm hưởng các thứ sản vật. Những người này đang trông ngóng trước hết được hưởng một sự sống viên trọn do Chúa Kitô mang đến cho chúng ta: “Tôi đến cho chiên được sự sống và là một sự sống dồi dào” (Jn 10:10). Nhờ sự sống thần linh này, cuộc sống của con người cũng được phát triển trọn vẹn, theo chiều kích cá nhân, gia đình, xã hội và văn hóa.

Để hình thành người môn đệ và nâng đỡ người thừa sai trong công việc cao cả của họ, Giáo Hội đã cống hiến cho họ, ngoài bánh lời Chúa còn cả bánh Thánh Thể nữa. Đối với vấn đề này chúng ta cảm thấy phấn khởi và sáng ngời với đoạn Phúc Âm về những người môn đệ trên đường đi Emmau. Khi các vị ngồi vào bàn và lãnh nhận từ Chúa Giêsu Kitô tấm bánh đã được chúc tụng và bẻ ra, thì mắt các vị đã mở ra và họ thấy được dung nhan của Chúa Kitô Phục Sinh, các vị cảm thấy nơi tâm can của mình là tất cả những gì Người phán và làm đều là sự thật, và việc cứu chuộc thế giới được bắt đầu khai mở. Mỗi Chúa Nhật và mỗi Thánh Lễ đều là một cuộc hội ngộ riêng tư với Chúa Kitô. Việc lắng nghe lời Chúa làm cho lòng chúng ta bừng nóng lên, bởi vì chính Người là Đấng đang dẫn giải và loan báo lời Chúa. Khi chúng ta bẻ bánh trong Thánh Lễ thì chính Người là Đấng chúng ta đích thân đón nhận. Thánh Thể là dưỡng chất bất khả châm chước cho đời sống của người môn đệ và thừa sai của Chúa Kitô.   

Lễ Chúa Nhật, Tâm Điểm của Đời Sống Kitô Hữu 

Bởi thế, cần phải đặt ưu tiên nơi các chương trình về mục vụ trong việc cảm nhận được tầm quan trọng của Thánh Lễ Chúa Nhật. Chúng ta phải phấn khích Kitô hữu hãy chủ động tham dự Thánh Lễ, và nếu có thể mang cả gia đình đi tham dự nữa càng tốt. Việc cha mẹ với con cái tham dự Thánh Lễ Chúa Nhật là một cách hiệu năng để dạy dỗ đức tin và là mối giây kết thắt mối hiệp nhất của họ với nhau. Ngày Chúa Nhật, suốt cuộc sống của Giáo Hội, vẫn là giây phút đặc biệt của việc cộng đồng hội ngộ với Chúa Kitô phục sinh.  

Kitô hữu cần phải ý thức rằng họ không theo đuổi một nhân vật thuộc lịch sử đã qua mà là Chúc Kitô sống động, hiện diện vào hôm nay đây và lúc này đây trong cuộc đời của họ. Người là Đấng sống động đang bước đi với chúng ta, tỏ cho chúng ta biết ý nghĩa của các biến cố, của khổ đau và chết chóc, của hân hoan và vui mừng, khi tiến vào nhà của chúng ta và ở lại đó, nuôi dưỡng chún g ta bằng thứ bánh ban sự sống. Vì lý do này mà Thánh Lễ Chúa Nhật cần phải trở thành tâm điểm của đời sống Kitô hữu.

Việc hội ngộ với Chúa Giêsu trong Thánh Thể đòi hỏi việc dấn thân truyền bá phúc âm hóa và một động lực hướng tới tình đoàn kết; nó làm bừng lên nơi Kitô hữu một ước vọng mãnh liệt trong việc loan báo Phúc Âm và làm chứng cho Phúc Âm trên thế giới để xây dựng một xã hội chân chính và nhân bản hơn. Từ Thánh Thể, qua giòng lịch sử của các thế kỷ, đã bùng lên một kho tàng dồi dào về đức bác ái, về việc chia sẻ những nỗi khó khăn với kẻ khác, về tình yêu và về công lý. Chỉ từ Thánh Thể mới xuất phát ra nền văn minh yêu thương làm biến đổi Mỹ Châu La Tinh và Caribbean, khiến họ chẳng những thành Châu Lục của Niềm Hy Vọng mà còn là một Châu Lục của Tình Yêu Thương nữa!

Những trục trặc về xã hội và chính trị  

Tới đây, chúng ta tự đặt vấn đề, đó là làm sao Giáo Hội có thể góp phần vào việc giải quyết các trục trặc khẩn trương về xã hội và chính trị, và đáp ứng cái thách đố cả thể về tình trạng nghèo khổ và cơ cực đây? Những trục trặc ở Mỹ Châu La Tinh và Caribbean, cũng như những trục trặc của thế giới ngày nay, là những gì muôn mặt và phức tạp, và chúng không thể giải quyết bằng những chương trình chung chung. Chắc chắc một điều là vấn đề trọng yếu về đường lối mà Giáo Hội, được soi sáng bởi niềm tin tưởng nơi Chúa Kitô, cần phải phản ứng trước những thách đố ấy, là một vấn đề liên quan tới tất cả chúng ta. Về vấn đề này, chúng ta không thể tránh né trong việc nói tới vấn đề về cấu trúc, nhất là những gì gây ra bất công. Thật vậy, các cấu trúc chân chính là điều kiện nếu thiếu sẽ không thể nào có một trật tự chính đáng trong xã hội nổi. Thế nhưng, những cấu trúc ấy xuất phát ra sao? Chúng hooạt động như thế nào? Ca chủ nghĩa tư bản và Mát-Xít đều đã hứa hẹn vạch ra con đường kiến tạo nên những cấu trúc chính đáng, và họ đã tuyên bố rằng, một khi được thiết lập, những cấu trúc ấy sẽ tự mình hoạt động; họ công bố là chẳng những các cấu trúc ấy không cần đến bất cứ một thứ luân lý cá nhân nào trước đó, mà chúng con phát động một thứ luân lý chung. Và lời hứa hẹn có tính cách ý hệ này đã cho thấy là sai lầm. Các sự kiện đã rõ ràng minh chứng điều ấy. Thể chế Mát-Xít, nơi nào được chính quyền thi hành áp dụng, chẳng những để lại một gia sản buồn thảm nơi tình trạng hủy hoại về kinh tế và môi sinh, mà còn là một thứ đau thương áp bức các linh hồn nữa. Và chúng ta có thể thấy được cũng một điều như thế xẩy ra ở cả Tây Phương, nơi mà khoảng cách giầu nghèo đang liên tục gia tăng, gây ra một tình trạng suy thoái đáng lo ngại về phẩm vị con người bởi những thứ thuốc phiện, rượu chè cùng những thứ ảo tưởng dối trá về hạnh phúc.

Như tôi đã nói, những cấu trúc chính đáng là một điều kiện bất khả châm chước cho một xã hội chân chính, thế nhưng chúng không xuất phát hay hoạt động mà lại thiếu sự đồng thuận về luân lý trong xã hội đối với các thứ giá trị nền tảng, cũng như đối với nhu cầu cần phải sống những giá trị ấy bằng những hy sinh cần thiết, cho dù có phải làm nghịch lại với lợi ích tư riêng của mình.

Nơi nào vắng bóng Thiên Chúa – Vị Thiên Chúa có dung nhan con người của Chúa Giêsu Kitô – thì những thứ giá trị ấy không đạt được tất cả mãnh lực của chúng, cũng chẳng có vấn đề đồng thuận đối với chúng nữa. Tôi không có ý nói rằng thành phần vô tín ngưỡng không thể sống một thứ luân lý cao quí và mô phạm; tôi chỉ có ý nói rằng một xã hội vắng bóng Thiên Chúa sẽ không thể nào tìm thấy được vấn đề đồng thuận cần thiết về những thứ giá trị luân lý hay sức mạnh để sống theo kiểu mẫu của những thứ giá trị này, thậm chí kể cả lúc những giá trị ấy có tương khắc với các thứ ích lợi tư riêng đi nữa.

Trái lại, các cấu trúc chính đáng là những gì cần phải tìm kiếm và soạn thảo theo chiều hướng của các thứ giá trị trọng yếu ấy, và hoàn toàn liên kết với lý lẽ về chính trị, kinh tế và xã hội. Chúng là vấn đề của recta ratio và chúng không xuất phát từ những ý hệ hoặc từ những thứ trích yếu. Chắc chắn là có cả một kho tàng lớn lao  nơi kinh nghiệm và sự thành thạo về chính trị đối với các vấn đề về xã hội và kinh tế có thể nhấn mạnh đến những yếu tố nồng cốt của một quốc gia chân chính và những đường lối cần phải tránh lánh. Thế nhưng, trong những trường hợp về văn hóa và chính trị khác nhau, giữa những sự phát triển liên lỉ về kỹ thuật và những đổi thay về thực tại lịch sử của thế giới, cần phải tìm kiếm những câu giải đáp thích đáng có lý lẽ, và cần phải thiết lập một sự đồng thuận – kèm theo những quyết tâm c ần thiết – về những thứ cấu trúc cần phải thiết lập.

Công việc có tính cách chính trị này không thuộc thẩm quyền trực tiếp của Giáo Hội. Việc tỏ ra tôn trọng tính cách trần thế lành mạnh – bao gồm cả tính cách đa nguyên của các ý kiến về chính trị – là những gì thiết yếu nơi truyền thống Kitô Giáo. Nếu Giáo Hội bắt đầu biến đổi bản thân mình thành một chủ thể trực tiếp làm chính trị thì Giáo Hội thực hiện ít hơn, chứ không phải nhiều hơn, cho người nghèo và cho công lý, vì Giáo Hội sẽ mất đi tính cách độc lập của mình cùng với thẩm quyền về luân lý của mình, đồng hóa mình với đường lối duy chính trị và với những chủ trương đảng phái có thể mang ra tranh cãi.

Giáo Hội là biện hộ viên cho công lý và cho người nghèo, chính vì Giáo Hội không đồng hóa mình với thành phần chính trị gia hay với các khuynh hướng đảng phái. Chỉ khi nào giữ được tính cách độc lập Giáo Hội mới có thể giảng dạy những qui tắc quan trọng và những giá trị bất khả tước đoạt, mới có thể hướng dẫn lương tâm con người và mới có thể cống hiến một chọn lựa sự sống vượt ra ngoài lãnh vực chính trị. Đào luyện lương tri, biện hộ cho công lý và sự thật, giáo dục về các nhân đức cá nhân và chính trị, đó là ơn gọi trọng yếu của Giáo Hội trong lãnh vực này. Và thánh phần giáo dân Công Giáo cần phải ý thức trách nhiệm của mình nơi đời sống xã hội; họ cần phải hiện diện trong việc hình thành việc đồng thuận cần thiết hay chống lại tình trạng bất công. 

Những cấu trúc chân chính sẽ không bao giờ hoàn tất một cách vĩnh viễn hết. Khi lịch sử tiếp tục xoay vần thì chúng cũng cần phải liên lỉ đổi mới và cập nhật hóa; chúng bao giờ cũng cần phải được thấm đậm một cốt tính chính trị và nhân bản – và chúng ta cần phải hết sức thực hiện việc bảo đảm sự hiện diện và công hiệu của cốt tính này. Nói cách khác, việc hiện diện của Thiên Chúa, mối thân tình với Con Thiên Chúa n hập thể, ánh sáng của lời Người: những điều này bao giờ cũng là những điều kiện cốt yếu cho sự hiện diện và hiệu năng của công lý và yêu thương trong các xã hội của chúng ta.

Là Châu Lục của thành phần Kitô hữu đã lãnh nhận phép rửa này đây, đã đến lúc cần phải thắng vượt tình trạng thiếu vắng đáng kể – nơi lãnh vực chính trị, ở thế giới truyền thông và trong các đại học đường – tiếng nói và hoạt động của thành phần lãnh đạo Công Giáo có những tư cách mạnh mẽ và tinh thần quảng đại dấn thân, thành phần gắn bó với những niềm xác tín về đạo lý và tôn giáo của mình. Các phong trào trong giáo hội có nhiều chỗ ở nơi đây để nhắc nhở thành phần giáo dân về trách nhiệm của họ và về sứ vụ của họ trong việc mang ánh sáng Phúc Âm vào đời sống xã hội, vào văn  hóa, kinh tế và chính trị. 

(còn tiếp)

Đaminh Maria Cao Tấn Tĩnh, BVL, chuyển dịch trực tiếp từ mạng điện toán toàn cầu của Tòa Thánh - Thoidiemmaria.net